Các nhà khảo cổ học vừa công bố một phát hiện đặc biệt tại miền Bắc Trung Quốc: một bình đồng chứa hơn 3,7 lít chất lỏng có niên đại khoảng 2.300 năm, được xác định là đồ uống có cồn từ ngũ cốc, tương tự bia thời cổ đại. Phát hiện này mang đến cái nhìn hiếm hoi về thói quen và đời sống tinh thần của con người cách đây hơn hai thiên niên kỷ.
Hiện vật độc đáo tại nghĩa trang Shanjiabao
Bình đồng được tìm thấy tại nghĩa trang Shanjiabao, gần thành phố Guyuan, thuộc Khu tự trị Ninh Hạ Hồi. Địa điểm này chỉ cách một đoạn của Vạn Lý Trường Thành khoảng 2 km về phía nam. Theo các nhà khảo cổ, ngôi mộ nơi tìm thấy bình có niên đại vào cuối thời Chiến Quốc (475-221 trước Công nguyên), một giai đoạn biến động với nhiều cuộc giao tranh trước khi nhà Tần thống nhất đất nước.
Bình có thiết kế đặc biệt với phần miệng hình dáng giống củ tỏi. Bên trong vẫn còn chứa 3.740 ml chất lỏng, dù đã trải qua hơn 2.300 năm. Chất lỏng có màu xanh lam nhạt pha xanh lục, trong suốt, không mùi đáng kể, và giữ trạng thái khá nguyên vẹn.
Phân tích khoa học xác định bản chất
Để xác định chất lỏng, các nhà khoa học đã lấy mẫu cùng cặn lắng dưới đáy bình mang về phòng thí nghiệm. Kết quả cho thấy hơn 2.400 hợp chất hữu cơ khác nhau, khẳng định đây không phải nước thông thường. Dưới kính hiển vi, họ phát hiện dấu vết của hạt tinh bột, nấm men và thể silic thực vật – bằng chứng của quá trình lên men.
Đặc biệt, sự hiện diện của kê đuôi chồn và các loài thực vật thuộc nhóm Triticeae (lúa mì, lúa mạch) cho thấy đây là sản phẩm lên men từ ngũ cốc, không phải rượu trái cây.
Hương vị chua gắt sau 2.300 năm
Mẫu chất lỏng hiện chứa hàm lượng cao các axit như axit lactic, axit oxalic và axit tartaric, tạo nên vị chua gắt. Các nhà khoa học cho rằng đây là hệ quả biến đổi hóa học kéo dài trong môi trường kín của ngôi mộ. Hương vị ban đầu của thức uống khi mới chế biến có thể rất khác so với ngày nay.
Vai trò của bia trong lịch sử nhân loại
Phát hiện này mở ra thảo luận về vai trò của bia trong lịch sử. Đồ uống lên men từ ngũ cốc xuất hiện từ rất sớm, gần như song hành với quá trình chuyển từ săn bắt hái lượm sang nông nghiệp khoảng 12.000 năm trước. Một giả thuyết táo bạo cho rằng động lực phát triển nông nghiệp có thể là để sản xuất bia, không phải làm bánh mì. Nếu đúng, bia đã góp phần thúc đẩy hình thành các cộng đồng định cư và nền văn minh sơ khai.
Đồ uống có cồn đóng vai trò quan trọng trong gắn kết cộng đồng, nghi lễ và giao tiếp xã hội. Các bằng chứng khảo cổ cho thấy chúng xuất hiện độc lập ở nhiều nền văn hóa, gắn với tín ngưỡng hoặc là nguồn năng lượng an toàn hơn nước tự nhiên.
Giá trị lịch sử của phát hiện
Giá trị lớn nhất của phát hiện tại Shanjiabao không chỉ là bình bia cổ đại, mà còn là câu chuyện lịch sử được lưu giữ. Việc người quá cố được chôn cùng lượng lớn đồ uống có cồn cho thấy ý nghĩa đặc biệt trong đời sống tinh thần hoặc nghi lễ tang táng thời Chiến Quốc. Sau hơn 2.300 năm, chiếc bình đồng vẫn kể lại câu chuyện về cuộc sống, niềm tin và thú vui quen thuộc của con người cổ đại.
