Anh hùng Ngô Thị Tuyển, biểu tượng cho ý chí quật cường của quân và dân Việt Nam, đã qua đời ở tuổi 81. Bà nổi tiếng với hành động vác hai thùng đạn nặng 98 kg khi thể trọng chỉ 42 kg, một kỳ tích được các nhà báo Liên Xô ghi lại và lan truyền khắp thế giới.
Tuổi thơ và quê hương Nam Ngạn
Ngô Thị Tuyển sinh ra tại phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa, vốn là tiểu khu Nam Ngạn cũ. Nam Ngạn là vùng quê giàu truyền thống cách mạng, nơi những người dân quen với công việc vác hàng nặng từ thuyền bến. Chính môi trường ấy đã rèn luyện sức mạnh và ý chí cho bà từ thuở thiếu thời.
Kỳ tích vác đạn và màn trình diễn lịch sử
Năm 1965, khi mới 19 tuổi, cao 1,4 m, Ngô Thị Tuyển tham gia tiếp đạn cho bộ đội trong trận đánh bảo vệ cầu Hàm Rồng. Bà đã vác hai thùng đạn dính chùm nặng 98 kg, vượt xa trọng lượng cơ thể. Sau đó, các nhà báo Liên Xô đề nghị bà tái hiện hành động này để chụp ảnh. Trong buổi thử nghiệm, bà vác một bao gạo và một bao khoai tây, nặng hơn cả hai thùng đạn, đi trong 10 phút. Nhà báo Xuân Ba kể: "Ngô Thị Tuyển nhanh nhẹn xốc lên bao gạo... Người ta chất thêm bao khoai tây. Tuyển hơi lạng người nhưng vẫn đứng vững. Tiếng vỗ tay dậy lên khi cô cất bước. Thoạt đầu loạng choạng, rồi đều hơn. Ba phút, năm phút, mười phút trôi qua. Bà nói không toát mồ hôi, nhưng đột nhiên thấy trong lưng đánh nhói một cái." Sau khi chụp ảnh xong, bà được tặng một cuốn sổ và chiếc bút.
Di chứng cột sống và cuộc sống sau chiến tranh
Cú đánh nhói đó là khởi đầu cho những cơn đau lưng âm ỉ. Bà được đưa đến Bệnh viện 108, nơi các thầy thuốc quân đội điều trị tại phòng dành riêng cho phi công suốt mấy tháng trời. Dù thuyên giảm, bà vẫn chịu di chứng nặng nề. Sau chiến tranh, bà làm công tác chính sách tại Thị đội và Tỉnh đội Thanh Hóa, thấu hiểu nỗi đau của đồng đội. Bà được giám định thương tật và xếp hạng thương binh 3/4 vĩnh viễn với phụ cấp chưa đầy một triệu đồng mỗi tháng.
Di sản và tưởng nhớ
Dù chỉ mang quân hàm trung tá khi về hưu, tên tuổi Ngô Thị Tuyển gắn liền với cầu Hàm Rồng và Nam Ngạn anh hùng. Khi bà mất, hầu hết các báo trong nước đều đưa tin. Hình ảnh bà hiên ngang vác đạn đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều tác phẩm nghệ thuật, trong đó có bài hát "Chào sông Mã anh hùng" của nhạc sĩ Xuân Giao với câu: "Tên cô dân quân hiên ngang / Mãi mãi vang cùng sông Mã anh hùng".
