Phát biểu tại hội thảo "Trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số và bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh" diễn ra trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng (DANAFF IV) ngày 30.6, Thứ trưởng Bộ VH-TT-DL Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh một định hướng then chốt trong quản trị điện ảnh thời kỳ AI là phải đưa quyền sở hữu trí tuệ vào ngay từ khâu thiết kế và sản xuất phim, thay vì xử lý ở giai đoạn cuối như cách làm truyền thống.
Thực trạng và giải pháp
Theo ông Dũng, thực tiễn hiện nay cho thấy, nhiều vấn đề bản quyền trong điện ảnh thường chỉ được rà soát khi phim đã hoàn thiện hoặc bước vào giai đoạn phát hành. Cách tiếp cận này không còn phù hợp trong bối cảnh công nghệ số và AI đang làm thay đổi sâu sắc cách thức tạo ra, sao chép và lan truyền nội dung. "Cách tiếp cận mới là phải đưa quyền sở hữu trí tuệ vào ngay từ ngày đầu tiên của dự án, ngay từ khâu thiết kế, sản xuất", ông Dũng nhấn mạnh.
Để thực hiện điều này, Thứ trưởng Bộ VH-TT-DL cho rằng ngành điện ảnh cần tiếp cận sớm các tiêu chuẩn quốc tế về xuất xứ nội dung đang phát triển mạnh trên thế giới. Các công nghệ như nhận diện số, chữ ký số, thông tin nguồn gốc nội dung chuẩn và "vân tay số" được xem là những công cụ quan trọng giúp xác lập rõ quyền tác giả và dấu vết khai thác tác phẩm ngay từ đầu chuỗi sản xuất. Ông cũng lưu ý VN có thể lựa chọn, chuẩn hóa và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế phù hợp để triển khai thống nhất trong toàn ngành điện ảnh, qua đó tăng cường khả năng bảo vệ tài sản trí tuệ trong môi trường số.
Đề xuất hạ tầng dữ liệu và công nghệ
Ông Nguyễn Huy Dũng đề xuất xây dựng hệ thống dữ liệu điện ảnh thống nhất và cơ chế bảo vệ quyền, hình thành hạ tầng dữ liệu dùng chung cấp quốc gia, bảo đảm mỗi bộ phim có hồ sơ số, mỗi quyền tác giả có định danh, mọi giao dịch và vi phạm đều truy vết; chuyển công tác chống vi phạm bản quyền sang vận hành thường xuyên dựa trên dữ liệu, công nghệ và phối hợp liên ngành, gắn với phát triển sàn giao dịch bản quyền số. Đồng thời, lựa chọn một số bài toán AI có thể đo lường hiệu quả để triển khai trước, tập trung giải quyết các điểm nghẽn như chi phí sản xuất, dữ liệu khán giả, phân phối và quảng bá; tổ chức thực thi theo nguyên tắc "đúng người, đúng việc, đúng chỉ số", phân vai rõ giữa cơ quan quản lý, nền tảng số, nhà sản xuất, đào tạo và công chúng.
Góc nhìn chuyên gia về AI và bản quyền
Tại phiên thảo luận, TS Bùi Thị Bích Liên, giảng viên luật Sở hữu trí tuệ, Trường ĐH FPT, cho rằng bối cảnh AI phát triển mạnh là thời điểm để VN lựa chọn cách tiếp cận riêng trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Bà nhấn mạnh việc thành lập Tòa án Sở hữu trí tuệ tạo điều kiện hoàn thiện cơ chế pháp lý, đồng thời vẫn phải bảo đảm con người giữ vai trò trung tâm trong sáng tạo. Với các tác phẩm có sự tham gia của AI, bà nêu 4 câu hỏi cần xem xét: ý tưởng có xuất phát từ con người hay không; con người có kiểm soát đáng kể quá trình tạo ra sản phẩm hay không; có sự chỉnh sửa mang tính sáng tạo của con người hay không; tác phẩm cuối cùng có phản ánh tư duy sáng tạo của con người hay không.
AI và giá trị cốt lõi của điện ảnh
Bà Trịnh Thị Thủy Liên, Tổng giám đốc VinStudio, nhận định AI giúp rút ngắn thời gian sản xuất, giảm chi phí và mở rộng khả năng tạo sản phẩm quy mô lớn nhưng cũng có thể khiến nhiều tác phẩm dừng ở mức trung bình. Theo bà, giá trị cốt lõi của điện ảnh vẫn nằm ở biên kịch, đạo diễn và những câu chuyện xuất phát từ trải nghiệm, cảm xúc và góc nhìn cá nhân. AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế dấu ấn sáng tạo của con người. Bà nhìn nhận trong khoảng 5 năm tới, khi AI trở nên phổ biến hơn nữa và tiếp cận tương đối đồng đều giữa các nền điện ảnh, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về bản sắc và sự khác biệt, do đó việc bảo vệ quyền sáng tạo của con người là yếu tố quan trọng để duy trì năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên AI.
Hội thảo có sự tham gia của nhiều chuyên gia trong và ngoài nước, cùng nhau thảo luận về tác động của AI đối với điện ảnh và các vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên số.
