Ngày 2/7/1976, từ một nghị quyết của Quốc hội, thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức được mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nửa thế kỷ trôi qua, sự kiện này không chỉ là dấu mốc chính trị, lịch sử đặc biệt mà còn gắn liền với quá trình hun đúc bản sắc của một đô thị luôn năng động, sáng tạo, nghĩa tình; nơi nhiều thế hệ lãnh đạo và người dân không ngừng tìm tòi những cách làm mới để vượt qua thử thách, giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.
Nguồn gốc quyết định lịch sử từ năm 1946
Theo PGS.TS Hà Minh Hồng, Hội Khoa học Lịch sử TPHCM, việc thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh là kết quả của một quá trình lịch sử kéo dài suốt 30 năm. Ngay từ năm 1946, khi cuộc kháng chiến ở Nam Bộ mới bắt đầu, ý tưởng đặt tên thành phố theo tên Người đã được đề xuất. Dẫn lại tư liệu đăng trên báo Cứu quốc số ra ngày 27/8/1946, ông cho biết tại cuộc gặp mặt đồng bào Nam Bộ ở Hà Nội ngày 25/8/1946, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp đã thay mặt nhiều trí thức, nhân sỹ yêu nước đề nghị đổi tên thành phố Sài Gòn là thành phố Hồ Chí Minh để ghi nhớ công lao của vị lãnh tụ và thể hiện ý chí chiến đấu của nhân dân Nam Bộ. Đề nghị này nhận được sự đồng thuận của 57 đại biểu tham dự, trong đó có Tôn Đức Thắng, Hoàng Quốc Việt, Trần Công Tường. Bản kiến nghị bày tỏ mong muốn Quốc hội và Chính phủ sớm quyết định để "tượng trưng sự chiến đấu, hy sinh và cương quyết trở về với Tổ quốc của dân Nam Bộ".
PGS.TS Hà Minh Hồng nhận định: "Đây là một câu chuyện đặc biệt trong lịch sử. Từ một sáng kiến của một trí thức yêu nước, ý tưởng ấy dần trở thành tâm nguyện chung của nhân dân Nam Bộ, để rồi 30 năm sau được Quốc hội chính thức hiện thực hóa." Ông nhấn mạnh, khi Quốc hội khóa VI thông qua Nghị quyết ngày 2/7/1976, quyết định này không đơn thuần là việc thay đổi tên gọi hành chính, mà còn ghi nhận cả một quá trình đấu tranh, hy sinh, cống hiến của Sài Gòn - Gia Định.
Dấu ấn nửa thế kỷ: Từ xé rào đến đổi mới
Theo ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư thường trực Thành ủy TPHCM, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM, việc thành phố mang tên Bác là niềm vinh dự vô cùng to lớn. Nhìn lại chặng đường 50 năm, ông cho rằng dấu ấn sâu sắc nhất không chỉ nằm ở những thành tựu kinh tế - xã hội, mà còn ở những đóng góp cho sự nghiệp đổi mới của đất nước. Từ những ngày khôi phục kinh tế hậu chiến, TPHCM đã mạnh dạn tìm tòi nhiều cách làm mới để xé rào, từng bước tháo gỡ cơ chế bao cấp. Những mô hình đó góp phần hình thành cơ sở thực tiễn, tạo tiền đề quan trọng để Đảng xây dựng đường lối đổi mới năm 1986.
Ông Phạm Chánh Trực nói: "Từ thực tiễn của thành phố đã góp phần đổi mới tư duy, làm tiền đề lý luận cho đường lối đổi mới. Đây là vấn đề rất sâu sắc, đến nay vẫn còn nhiều nội dung cần tiếp tục nghiên cứu." Ông dẫn chứng năm 1991, Khu chế xuất Tân Thuận được thành lập, trở thành một trong những mô hình tiêu biểu của thời kỳ đổi mới. Đến năm 2002, Khu Công nghệ cao TPHCM đi vào hoạt động, sau hơn hai thập kỷ đã đóng góp quan trọng cho nền kinh tế thành phố, trong đó kim ngạch xuất khẩu chiếm tỷ trọng rất lớn.
Không chỉ phát triển kinh tế, TPHCM còn ghi dấu ấn bằng nhiều thành tựu về giáo dục, y tế, môi trường và văn hóa. Thành phố được công nhận là thành viên Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO; lực lượng Thanh niên xung phong góp phần phục hồi rừng ngập mặn Cần Giờ; chủ trương xây dựng Không gian văn hóa Hồ Chí Minh được đông đảo cán bộ, đảng viên và nhân dân hưởng ứng.
Sức mạnh từ nhân dân và tinh thần năng động
Theo ông Phạm Chánh Trực, sức mạnh của TPHCM trước hết bắt nguồn từ nhân dân. Trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng cũng như xây dựng đất nước, nhân dân Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định luôn đoàn kết, đồng lòng dưới sự lãnh đạo của Đảng. Nguồn sức mạnh thứ hai đến từ đường lối đúng đắn của Đảng, khi chuyển từ cơ chế bao cấp sang phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mọi nguồn lực của xã hội được khơi thông. Ông nhấn mạnh: "Sức mạnh của thành phố cũng đến từ truyền thống năng động, sáng tạo, không bó tay trước nghịch cảnh, luôn tìm cách vượt qua những khó khăn, thử thách trong chiến tranh cũng như thời bình."
Đồng hành cùng doanh nghiệp: HDBank và tinh thần tiên phong
Trong dòng chảy phát triển, HDBank - một trong những ngân hàng thương mại cổ phần lâu đời của Việt Nam và là ngân hàng duy nhất mang tên TPHCM - đã lớn lên cùng thành phố. Thành lập năm 1990 với tên gọi Ngân hàng TMCP Phát triển Nhà TPHCM, HDBank ra đời mang sứ mệnh đồng hành cùng công cuộc phát triển đô thị. Năm 2011, ngân hàng đổi tên thành Ngân hàng TMCP Phát triển TPHCM, thể hiện khát vọng trở thành định chế tài chính hiện đại, hội nhập quốc tế. Một dấu ấn tiêu biểu là việc tham gia triển khai thành công hệ thống giao dịch mới cho HOSE năm 2021, góp phần tháo gỡ tình trạng nghẽn lệnh kéo dài. Riêng giai đoạn 2019-2025, HDBank đã đóng góp hơn 17.600 tỷ đồng vào ngân sách Nhà nước, cùng nhiều chương trình an sinh xã hội tại TPHCM.
Ngày 2/7 đánh dấu tròn 50 năm thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nửa thế kỷ qua, thành phố luôn giữ vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm tài chính, thương mại và đổi mới sáng tạo của cả nước. Việc mang tên Bác không chỉ nhắc nhớ về quá khứ vẻ vang, mà còn tiếp tục truyền cảm hứng cho mỗi người dân, mỗi tổ chức và doanh nghiệp cùng chung sức xây dựng một đô thị văn minh, hiện đại, nghĩa tình.
