Mướp là loại rau quen thuộc của mùa hè, giàu nước, ít calo và được nhiều người yêu thích. Mỗi khi hè về, mướp lại trở thành một trong những loại rau "đắt khách" nhất tại các chợ truyền thống và siêu thị. Mướp xào trứng, canh mướp nấu tôm hay mướp luộc đều là những món ăn thanh mát, ít dầu mỡ, rất hợp với thời tiết oi bức. Nhiều người còn xem đây là "rau quốc dân mùa hè" vì vừa ngon, vừa rẻ lại được cho là giúp giải nhiệt.
Không phải ai cũng nên ăn nhiều mướp
Thế nhưng, không phải cứ ăn càng nhiều mướp càng tốt. Không ít người có thói quen ăn mướp gần như mỗi ngày với suy nghĩ đây là thực phẩm lành mạnh, không có tác dụng phụ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, mướp cũng có những đặc tính riêng và nếu sử dụng không phù hợp với thể trạng, món ăn tưởng chừng vô hại này lại có thể khiến cơ thể mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa hoặc làm nặng thêm một số vấn đề sức khỏe.
Theo Đông y, mướp có vị ngọt, tính mát, giúp thanh nhiệt, giải độc, bổ sung nước và hỗ trợ tiêu hóa. Dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, mướp chứa nhiều nước, chất xơ, vitamin C, vitamin B cùng kali và nhiều chất chống oxy hóa. Hàm lượng calo thấp giúp hỗ trợ kiểm soát cân nặng, chất xơ dồi dào giúp cải thiện táo bón, lượng nước lớn giúp bù nước trong ngày nắng nóng. Tuy nhiên, tính mát của mướp cũng là yếu tố khiến một số người không phù hợp nếu ăn quá nhiều hoặc ăn liên tục trong thời gian dài.
PGS.TS Nguyễn Thị Lâm - nguyên Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia - từng chia sẻ trên Báo Sức khỏe & Đời sống rằng không có thực phẩm nào tốt cho tất cả mọi người. Điều quan trọng là ăn đa dạng, cân đối và phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng cá nhân. Ngay cả những loại rau lành mạnh cũng không nên sử dụng quá mức vì có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng hoặc ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa.
Ba nhóm người nên hạn chế ăn nhiều mướp
1. Người có hệ tiêu hóa yếu, hay đầy bụng hoặc tiêu chảy
Do chứa nhiều nước và có tính mát, mướp có thể kích thích nhu động ruột hoạt động mạnh hơn. Với người khỏe mạnh, điều này hỗ trợ tiêu hóa. Nhưng với người thường xuyên đau bụng, tiêu chảy, hội chứng ruột kích thích hoặc chức năng tiêu hóa kém, ăn quá nhiều mướp có thể khiến các triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn. Nếu thuộc nhóm này, bạn vẫn có thể ăn mướp nhưng chỉ nên dùng lượng vừa phải, chế biến chín kỹ và không nên ăn liên tục nhiều ngày.
2. Người có thể trạng hàn, thường xuyên sợ lạnh
Theo Đông y, những người hay lạnh tay chân, dễ bị lạnh bụng, mệt mỏi, huyết áp thấp hoặc cơ thể suy nhược không nên lạm dụng các thực phẩm có tính hàn. Mướp thuộc nhóm thực phẩm làm mát cơ thể nên nếu ăn quá nhiều có thể khiến cảm giác lạnh tăng lên, cơ thể uể oải hơn, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có sức đề kháng yếu. Thay vì ăn mướp sống hoặc món mướp để lạnh, nhóm này nên nấu cùng gừng, hành hoặc tỏi để cân bằng tính mát.
3. Người mắc bệnh tiêu chảy mạn tính hoặc rối loạn đường ruột
Mướp giàu chất xơ và nước nên hỗ trợ tốt với người táo bón. Tuy nhiên, nếu đường ruột vốn nhạy cảm hoặc đang bị tiêu chảy kéo dài, lượng chất xơ lớn có thể khiến nhu động ruột hoạt động mạnh hơn, làm tình trạng đau bụng và đi ngoài nhiều lần trở nên nặng hơn. Với những người mắc bệnh lý đường ruột, việc lựa chọn thực phẩm nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Ăn mướp sai cách cũng có thể gây hại
Không chỉ đối tượng sử dụng, cách chế biến cũng ảnh hưởng đáng kể đến giá trị dinh dưỡng của mướp. Nhiều người thích món mướp trộn lạnh hoặc để trong tủ lạnh rồi mới ăn vì cảm giác mát hơn. Tuy nhiên, cách dùng này có thể làm tăng tính lạnh của thực phẩm, khiến dạ dày và đường ruột phải hoạt động vất vả hơn, nhất là ở người lớn tuổi. Các chuyên gia khuyến nghị nên ưu tiên các món xào, hấp hoặc nấu canh. Việc nấu chín không chỉ giúp mướp dễ tiêu hóa mà còn hạn chế nguy cơ kích ứng đường ruột.
Một lưu ý rất quan trọng là tuyệt đối không ăn những quả mướp có vị đắng bất thường. Theo các chuyên gia an toàn thực phẩm, vị đắng có thể xuất phát từ cucurbitacin - hợp chất tự nhiên có độc tính xuất hiện ở một số loại thuộc họ bầu bí. Chất này không bị phá hủy hoàn toàn khi nấu chín và có thể gây buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy, thậm chí ngộ độc nếu ăn với lượng lớn. Nếu cắt mướp thấy vị đắng khác thường, tốt nhất nên bỏ ngay.
Ăn mướp thế nào để vừa ngon vừa tốt cho sức khỏe?
Với người khỏe mạnh, mướp vẫn là loại rau rất đáng bổ sung vào thực đơn mùa hè. Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn khoảng 2 - 3 bữa mướp mỗi tuần thay vì ngày nào cũng ăn. Có thể kết hợp cùng tôm, thịt nạc, trứng hoặc đậu phụ để tăng lượng protein và giúp bữa ăn cân đối hơn. Khi chế biến, nên ưu tiên các món nấu canh hoặc xào nhanh với ít dầu mỡ, đồng thời bổ sung thêm gừng hoặc tỏi để cân bằng tính mát. Quan trọng hơn cả, đừng xem bất kỳ loại rau nào là "thần dược". Một chế độ ăn đa dạng với nhiều nhóm thực phẩm khác nhau, kết hợp nghỉ ngơi hợp lý và vận động đều đặn mới là chìa khóa giúp cơ thể khỏe mạnh trong mùa hè.
