Tài xế công nghệ Mỹ đối mặt với áp lực tài chính khi giá xăng tăng vọt
Vào một buổi chiều tháng trước, tại một trạm xăng ở Atlanta, Tamira Moncur, một giáo viên kiêm tài xế Lyft, đã quyết định không đổ đầy bình xăng của mình. Không phải vì cô vội vã, mà vì lo sợ không đủ tiền chi trả. Moncur chia sẻ: “Tôi vẫn chạy xe công nghệ, nhưng không biết tuần tới sẽ thế nào. Nếu giá xăng lên tới 4 USD/gallon, tôi buộc phải dừng lại”. Câu chuyện của cô không phải là cá biệt, mà phản ánh thực trạng chung của hàng triệu tài xế Uber, Lyft, DoorDash và Instacart tại Mỹ, những người phụ thuộc vào xe hơi để kiếm sống.
Giá xăng tăng cao do gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu
Theo dữ liệu từ GasBuddy, giá xăng trung bình tại Mỹ đã vượt mốc 4 USD/gallon, lần đầu tiên kể từ năm 2022, với mức tăng hơn 1 USD chỉ trong vòng một tháng. Nguyên nhân chính đến từ việc nguồn cung dầu toàn cầu bị gián đoạn do xung đột liên quan đến Iran, ảnh hưởng đến khoảng 20% lượng dầu đi qua eo biển Hormuz. Điều này đẩy giá dầu thô vượt mốc 100 USD/thùng, kéo theo giá xăng tăng mạnh. Người dân Mỹ đã phải chi thêm hơn 8 tỷ USD cho việc đổ xăng trong cùng khoảng thời gian, tạo ra áp lực tài chính lớn.
Hỗ trợ từ các nền tảng còn nhiều hạn chế và thiếu hiệu quả
Trước áp lực từ tài xế, các nền tảng gọi xe và giao hàng đã nhanh chóng đưa ra một số biện pháp hỗ trợ. Uber triển khai chương trình giảm 1 USD/gallon thông qua nền tảng hoàn tiền Upside và hoàn thêm 5% nếu sử dụng thẻ Uber Pro. Lyft cung cấp hoàn tiền tối đa 2% qua thẻ Lyft Direct, DoorDash đưa ra mức hoàn 10% với thẻ Crimson, trong khi Instacart hỗ trợ thêm 5 USD/tuần cho tài xế chạy hơn 125 dặm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của các chính sách này lại gây nhiều nghi ngờ. Khi CNN phỏng vấn hơn nửa tá tài xế Uber và Lyft, chỉ duy nhất một người biết đến các chương trình hỗ trợ và không ai sở hữu thẻ đủ điều kiện để nhận hoàn tiền. Abdallah Lukman, một tài xế tại New York, cho biết: “Thông thường nếu có chương trình như vậy, họ sẽ gửi email cho chúng tôi. Nhưng tôi chưa nghe bất kỳ thông tin nào”.
Tài xế phải đối mặt với những quyết định khó khăn về công việc
Với Leanne Hall, một tài xế Uber có 5 năm kinh nghiệm tại Las Vegas, mỗi lần đổ xăng giờ đây là một bài toán lợi nhuận. Cô nói: “Tôi làm công việc này để kiếm tiền. Nhưng nếu giá xăng cứ tiếp tục tăng, thì việc chạy xe sẽ trở nên vô nghĩa”. Hall đã phải tạm ngừng chạy xe vài ngày vì “không còn hợp lý về mặt tài chính”. Nhiều tài xế khác cũng bắt đầu cân nhắc lại công việc. Omar Lewis, một tài xế tại Charlotte, bang North Carolina, chia sẻ: “Tôi nghĩ Uber cần trả nhiều tiền hơn cho tài xế nếu giá xăng tiếp tục tăng”. Trong khi đó, Azam Bakhriddinov, tài xế Lyft ở New York, cho biết mỗi lần đổ xăng hiện nay anh phải trả thêm khoảng 30 USD so với trước đây, và anh băn khoăn không biết ai mới là bên nên đứng ra hỗ trợ.
Mô hình kinh tế gig bộc lộ sự mong manh trong bối cảnh biến động
Câu chuyện của những tài xế công nghệ tại Mỹ không chỉ là áp lực chi phí nhiên liệu tăng cao, mà còn phản ánh rõ nét sự mong manh của mô hình lao động “linh hoạt” trong bối cảnh biến động kinh tế. Khi giá xăng leo thang, toàn bộ rủi ro gần như được chuyển trực tiếp sang người lao động - những người không có mức lương cố định, không có cơ chế bảo vệ thu nhập, và cũng khó chủ động điều chỉnh giá dịch vụ. Các nền tảng có thể đưa ra ưu đãi hoàn tiền, nhưng đó chỉ là giải pháp tạm thời và không phải ai cũng tiếp cận được. Trong khi đó, việc tăng giá cước lại dễ khiến khách hàng rời bỏ dịch vụ. Thế kẹt này khiến nhiều tài xế buộc phải cân nhắc giữa việc tiếp tục làm để “có còn hơn không” hay dừng lại để tránh thua lỗ. Về lâu dài, nếu không có những cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý hơn giữa nền tảng, khách hàng và người lao động, mô hình kinh tế gig có thể sẽ bộc lộ thêm nhiều những giới hạn rõ rệt.
