Thế hệ 'hoàng tử ghế phụ' tại Mỹ: Gen Z từ chối lái xe vì sợ hãi và chi phí cao
Thay vì háo hức lấy bằng lái như cha mẹ ngày trước, nhiều thanh thiếu niên thuộc thế hệ Gen Z tại Mỹ đang chọn ngồi ghế phụ, từ chối cầm vô lăng. Họ lo sợ tai nạn giao thông và gánh nặng chi phí, biến phụ huynh thành những tài xế "bất đắc dĩ" phải tiếp tục đưa đón con cái lâu hơn dự kiến.
Kỳ vọng vụt tắt và nỗi sợ hãi từ thực tế
Christina Mott, một bà mẹ ba con sống ở Bắc California, từng mong đợi con trai cả Colton, 16 tuổi, sớm lấy bằng lái để giải phóng cô khỏi nhiệm vụ đưa đón ba đứa trẻ đến trường học và các lớp ngoại khóa hàng ngày. Tuy nhiên, kỳ vọng này nhanh chóng tan biến khi Colton hoảng loạn trong một lần tập lái, sau khi lỡ vượt đèn đỏ. Cậu bé tuyên bố hoãn việc lấy bằng vô thời hạn vì "quá sợ hãi tai nạn xe cộ".
"Khi 16 tuổi, thế hệ chúng tôi coi lái xe là biểu tượng của tự do. Nhưng bọn trẻ bây giờ không nghĩ như vậy", Christina chia sẻ, đồng thời tiết lộ con trai cô thậm chí không thể nhớ đường đến cửa hàng tạp hóa gần nhà nếu thiếu bản đồ dẫn đường bằng GPS.
Xu hướng trì hoãn lái xe và các mốc trưởng thành
Hiện tượng thanh thiếu niên "đạp phanh" trước cột mốc trưởng thành này đang trở thành một xu hướng đáng chú ý tại Mỹ. Theo số liệu từ Cục Đường bộ Liên bang, năm 1983, khoảng 50% người 16 tuổi sở hữu bằng lái xe. Đến năm 2022, con số này đã giảm mạnh, chỉ còn 25%. Dữ liệu cho thấy đa số thanh thiếu niên vẫn sẽ lấy bằng, nhưng họ có xu hướng đợi lâu hơn nhiều so với các thế hệ trước.
Xu hướng "trì hoãn lái xe" đi đôi với việc Gen Z chậm chạp hơn trong các mốc xã hội khác. Họ quan hệ tình dục ít hơn, kết hôn và lập gia đình muộn hơn. Đồng thời, họ cũng ít ra ngoài và tiêu thụ rượu bia ít hơn, nhờ vào sự thuận tiện của mua sắm trực tuyến và giao tiếp qua mạng xã hội.
Nguyên nhân từ tâm lý và công nghệ
Giáo sư tâm lý học Jeffrey Jensen Arnett tại Đại học Clark nhận định, động lực lấy bằng lái của giới trẻ trong các thập niên trước thường gắn liền với nhu cầu hẹn hò và giao tiếp xã hội trực tiếp. Gen Z ngày nay vẫn có những nhu cầu tương tự, nhưng họ chủ yếu tương tác qua màn hình điện tử thay vì gặp gỡ trực tiếp.
Sự tiện lợi của các ứng dụng gọi xe như Uber và Lyft cũng làm giảm tính cấp thiết của việc sở hữu bằng lái. Ngay cả Dara Khosrowshahi, CEO của Uber, cũng thừa nhận ông gặp khó khăn trong việc thuyết phục con trai 18 tuổi của mình đi học lái xe.
Áp lực từ phụ huynh và thực trạng đáng lo ngại
Tình trạng này khiến nhiều bậc cha mẹ thuộc thế hệ Gen X phải lên các diễn đàn như Reddit để than phiền. Một phụ huynh ví von con mình là "hoàng tử ghế phụ 21 tuổi". Thay vì con cái nài nỉ cha mẹ giao chìa khóa xe, giờ đây, nhiều phụ huynh phải nài nỉ ngược lại để con chịu học lái.
Giselle Greenwood, sống tại ngoại ô Houston, so sánh việc ép con trai 17 tuổi lấy bằng lái giống như "đẩy con xuống vực". Cô và các phụ huynh khác trong nhóm thể thao của con phải bốc thăm để chia lịch đưa đón những đứa trẻ đã lớn.
Rào cản chi phí và kỹ năng thực tế
Bên cạnh yếu tố tâm lý, chi phí là một rào cản lớn. Giá xe cũ và phí bảo hiểm tại Mỹ đã tăng vọt trong những năm gần đây. Nhiều trường công lập đã cắt giảm chương trình dạy lái xe miễn phí. Tại Ohio, chi phí cho một khóa học lái xe có thể lên tới 700 USD, khiến nhiều gia đình phải cân nhắc kỹ lưỡng.
Ngoài ra, việc lớn lên cùng màn hình điện tử đã thay đổi cách Gen Z xử lý tình huống thực tế. Một nghiên cứu năm 2025 của Mass General Brigham chỉ ra rằng, các tài xế tuổi teen dành khoảng 21% thời gian lái xe để nhìn vào điện thoại. Sự mất tập trung này càng làm tăng thêm nỗi lo lắng cho cả phụ huynh và con cái khi tham gia giao thông.
Hệ quả và hy vọng cho tương lai
Dù vậy, tại một quốc gia mà 90% hộ gia đình sở hữu ôtô như Mỹ, việc không biết lái xe đồng nghĩa với sự phụ thuộc vào người khác. Alma Benitez, 24 tuổi, từng mất nhiều cơ hội việc làm vì phải dựa vào bố và anh trai đưa đón. Cô chỉ thực sự cảm thấy tự do khi lấy được bằng lái vào năm 21 tuổi.
"Việc trì hoãn không thay đổi được thực tế là chúng ta vẫn cần kỹ năng này", bà mẹ Greenwood nhấn mạnh, đồng thời cho biết cô sẽ cứng rắn hơn với cậu con trai út 14 tuổi trong việc tập lái xe.
Trở lại California, Colton Mott đang dần tìm lại sự tự tin. Cậu đã bắt đầu học lái xe trở lại và đăng ký lịch thi. Mẹ cậu cho biết Colton hiện rất hào hứng mỗi khi được cầm vô lăng, mang lại hy vọng về một tương lai độc lập hơn.
