Thủ tướng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng vừa ký Công điện số 45/CĐ về việc đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Công điện nêu rõ công tác này là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng. Đến nay, "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ" đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Cụ thể, đã tìm kiếm, quy tập được 1.312 hài cốt liệt sĩ (trong nước 396, Lào 174, Campuchia 742) và 3 mộ liệt sĩ tập thể tại tỉnh Tuyên Quang. Đã tổ chức lấy mẫu đối với 35.925 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin; thu nhận 93.464 mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ, đồng bộ vào cơ sở dữ liệu 53.036 mẫu; tiếp nhận, lưu trữ 11.642 mẫu hài cốt và đang khẩn trương tiến hành giám định ADN, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Khối lượng công việc còn rất lớn, tiến độ chậm tại một số địa phương
Theo Thủ tướng, khối lượng công việc thời gian tới còn rất lớn; tiến độ triển khai tại một số địa phương, đơn vị còn chậm. Kết quả thực hiện còn khoảng cách xa so với mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm; công tác phối hợp có lúc, có nơi chưa chặt chẽ. Để đẩy nhanh tiến độ, Thủ tướng yêu cầu các cơ quan liên quan chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, nâng cao hiệu quả tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, tập trung vào địa bàn trong nước, các khu vực còn nhiều thông tin về mộ liệt sĩ, nhất là thông tin về mộ liệt sĩ tập thể. Tập trung phân tích, đối chứng tư liệu lịch sử và khai thác thông tin từ nhân chứng để mở rộng phạm vi khoanh vùng, thăm dò, tìm kiếm. Khẩn trương phân tích, giải mã hồ sơ dữ liệu về các mộ liệt sĩ tập thể, trước mắt tập trung cao độ tại các khu vực trọng điểm ở Tuyên Quang, Lào Cai, Lạng Sơn, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, TP.HCM, Đồng Nai, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Gia Lai, Tây Ninh.
Triển khai đồng bộ lấy mẫu và xây dựng ngân hàng gien thân nhân liệt sĩ
Lực lượng chức năng triển khai đồng bộ công tác tổ chức lấy mẫu, bàn giao, bảo quản, lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ đối với các mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin trong nghĩa trang liệt sĩ trên phạm vi toàn quốc; trong đó tổ chức các đoàn công tác liên ngành đi kiểm tra, nắm tình hình thực tiễn, đôn đốc các địa phương thực hiện đúng quy trình, quy định. Đẩy nhanh tiến độ thu thập, phân tích, đối chiếu ADN cho thân nhân liệt sĩ để tích hợp vào Ngân hàng gien xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin. Chỉ đạo điều phối các đơn vị giám định ADN chủ động xây dựng kế hoạch, tổ chức tiếp nhận và giám định ADN mẫu hài cốt liệt sĩ, mẫu thân nhân liệt sĩ để kịp thời xác định danh tính liệt sĩ theo quy định.
Tăng cường hợp tác quốc tế trong cung cấp, trao đổi thông tin, hồ sơ giải mật, di vật, kỷ vật và dữ liệu chiến tranh; chia sẻ kinh nghiệm, bồi dưỡng nâng cao năng lực, kỹ thuật và công nghệ giám định ADN phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; trọng tâm là các nước: Lào, Campuchia, Mỹ, Úc, Hàn Quốc, Trung Quốc. Triển khai hoàn thành kế hoạch tổ chức lấy mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ trên toàn quốc trong năm 2026. Tập trung xây dựng, vận hành Ngân hàng gien thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin; nâng cấp công nghệ giám định ADN theo hướng hiện đại, tự chủ. Hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, mộ liệt sĩ và thân nhân liệt sĩ trong năm 2026.
Mở rộng tìm kiếm tại công viên Lê Thị Riêng, thêm thông tin về trận đánh Tân Sơn Nhất
Tại TP.HCM, ngày 9.7, Bộ Tư lệnh TP.HCM mở rộng phạm vi tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại công viên Lê Thị Riêng (P.Hòa Hưng). Việc mở rộng phạm vi khai quật được thực hiện trên cơ sở thông tin do nhân chứng cung cấp, những dấu hiệu phát hiện tại hiện trường và kết quả đối chiếu tư liệu. Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TP.HCM cho biết mục tiêu mở rộng không chỉ tìm kiếm thêm hài cốt liệt sĩ mà còn thu thập dấu vết, di vật có giá trị phục vụ công tác giám định, xác minh danh tính. Mỗi ô khai quật được đánh dấu, ghi nhận hiện trạng trước khi tiến hành bóc tách thủ công nhằm bảo đảm không làm ảnh hưởng đến hài cốt và các di vật còn sót lại dưới lòng đất.
Trong ngày, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ tập trung công tác chuẩn bị để mở rộng khu vực mộ tập thể, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình tìm kiếm, cất bốc và quy tập hài cốt liệt sĩ. Hôm nay (10.7), lực lượng chức năng tiếp tục thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm. Tính đến ngày 9.7, đã có 16 hài cốt liệt sĩ được tìm thấy tại công viên Lê Thị Riêng.
Bên cạnh đó, từ kết quả tìm kiếm tại công viên Lê Thị Riêng, Bộ Tư lệnh TP.HCM tiếp tục kêu gọi nhân chứng, thân nhân cung cấp thông tin về các liệt sĩ hy sinh trong trận đánh sân bay Tân Sơn Nhất Tết Mậu Thân 1968. Sáng 9.7, thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, Chính ủy Bộ Tư lệnh TP.HCM, cho biết sau 1 ngày đăng thông tin tìm kiếm nhân chứng từng chứng kiến việc chôn cất liệt sĩ ở sân bay Tân Sơn Nhất, đơn vị đã tiếp nhận hơn 50 tin nhắn, cuộc gọi có giá trị, phục vụ công tác xác minh, tìm kiếm. Bộ Tư lệnh TP.HCM đang tiếp tục thu thập thông tin từ nhân chứng và thân nhân liệt sĩ liên quan đến các trận đánh tại sân bay Tân Sơn Nhất trong đêm 30, rạng sáng 31.1.1968.
Bàn giao kỷ vật và hồ sơ giải mã mật danh đơn vị 962
Cũng trong ngày 9.7, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TP.HCM (Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM) tiếp nhận nhiều kỷ vật chiến tranh và hồ sơ chôn cất liệt sĩ do nhóm nghiên cứu dự án, sáng kiến tìm kiếm người VN mất tích trong chiến tranh (TTU-VWAI) thuộc ĐH Công nghệ Texas Tech (Mỹ) trao tặng. Tại buổi lễ, nhóm nghiên cứu bàn giao cho Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM 3 kỷ vật là 3 hồ sơ kỷ vật chiến tranh của quân nhân Huỳnh Văn Tài, Nguyễn Minh Tiến và Võ Hồng Vinh. Cùng với đó là báo cáo giải mã mật danh đơn vị 962, liên quan đến các tư liệu mà Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Tư lệnh TP.HCM tìm thấy tại công viên Lê Thị Riêng. Đặc biệt, nhóm nghiên cứu còn trao tặng hồ sơ của 21 liệt sĩ tại Bệnh viện K76A (thuộc khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu cũ), là địa điểm mà tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu trước đây quan tâm tìm kiếm nhưng gặp nhiều khó khăn.
Truy điệu và an táng 303 hài cốt liệt sĩ tại An Giang và Đồng Tháp
Ngày 9.7, tại nghĩa trang liệt sĩ Dốc Bà Đắc (P.Thới Sơn, An Giang), Phó chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân cùng lãnh đạo một số bộ, ngành; lãnh đạo Quân khu 9 và tỉnh An Giang dự lễ truy điệu và an táng 235 hài cốt liệt sĩ hy sinh trong nước và quân tình nguyện, chuyên gia VN hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh tại Campuchia. Tại buổi lễ, Phó chủ tịch nước cùng các đại biểu thành kính dâng hương tưởng niệm và dành một phút mặc niệm tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh vì sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế cao cả. Sau đó, 235 hài cốt liệt sĩ được di chuyển đến khu vực an táng của nghĩa trang liệt sĩ Dốc Bà Đắc. 235 hài cốt liệt sĩ nói trên do Đội K90 (Cục Chính trị Quân khu 9), Đội K92 và Đội K93 (Bộ CHQS tỉnh An Giang) tìm kiếm, quy tập từ trong nước và Campuchia trong mùa khô 2025 - 2026. Hiện nghĩa trang liệt sĩ Dốc Bà Đắc là nơi yên nghỉ của 9.417 liệt sĩ, trong đó có 5.795 phần mộ chưa xác định được thông tin.
Cùng ngày, tại nghĩa trang liệt sĩ Tam Nông (xã Phú Thọ, Đồng Tháp), lãnh đạo Quốc hội, các bộ, ngành và tỉnh Đồng Tháp cùng đại diện 2 tỉnh Pursat, Prey Veng (Campuchia) tham dự tổ chức lễ truy điệu và an táng 68 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện, chuyên gia VN hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh tại Campuchia và trong nước.
Nỗ lực giải mã tư liệu và phối hợp tìm kiếm
Đồng chủ nhiệm dự án TTU-VWAI, PGS-TS Alex - Thái Đình Võ cho biết nhóm nghiên cứu đang sử dụng kho dữ liệu hơn 2,7 triệu trang lấy từ chiến trường, cùng hơn 30 triệu trang khai thác ở các trung tâm lưu trữ, thư viện quốc gia tại Mỹ và các nơi khác. Tại VN, nhóm nghiên cứu có hơn 40 thành viên, sẵn sàng phối hợp để tạo sản phẩm cụ thể phục vụ tìm kiếm. Theo chuyên gia này, quá trình tìm kiếm trải qua 4 công đoạn. Đầu tiên là nghiên cứu lịch sử để định hình sự kiện này xảy ra ở đâu, liên quan tới ai. Thứ hai là truy tìm, dựa trên thông tin có được sẽ đến địa phương nơi diễn ra sự kiện để xem xét tính khả thi về mộ tập thể. Tiếp đó là bắt đầu quy tập, tìm kiếm hài cốt, và cuối cùng là định danh bằng ADN, kết hợp tư liệu lịch sử, xác minh thông tin danh tính.
"Như vừa rồi ở công viên Lê Thị Riêng tìm thấy liệt sĩ có liên quan đến mật danh đơn vị 962. Khi nhận thông tin từ TP.HCM, nhóm chúng tôi truy cập kho dữ liệu của mình và tìm được 212 hồ sơ có liên quan mật danh 962. Từ đó, nhóm nghiên cứu tìm ra 3 hồ sơ liên quan trực tiếp đến đơn vị tham gia trận đánh cầu chữ Y, những người ngã xuống được đưa qua công viên Lê Thị Riêng chôn cất", PGS-TS Alex - Thái Đình Võ dẫn chứng.
Trong 4 công đoạn tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, PGS-TS Alex - Thái Đình Võ cho biết nhóm nghiên cứu có khả năng tham gia công đoạn đầu và cuối, đồng thời mong muốn được chính quyền hỗ trợ 2 công đoạn giữa. Bởi lẽ, việc nghiên cứu không đơn thuần chỉ lấy tư liệu từ kho, mà còn phải đọc và xem tư liệu đó đúng hay không. Các thành viên của nhóm nghiên cứu cần hỗ trợ như văn bản giới thiệu để việc đi lại, làm việc với các đơn vị, địa phương, người dân đúng quy định.
Lãnh đạo TP.HCM cam kết nỗ lực giải mã tư liệu
Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết Đảng và Nhà nước, thân nhân, gia đình, quê hương luôn đau đáu tìm kiếm, mong mỏi có thông tin để đưa các liệt sĩ về gia đình, quê hương. Ông cảm ơn nhóm nghiên cứu đã đồng hành hỗ trợ, phối hợp rất tích cực thời gian qua. "Tôi cảm nhận các anh thực hiện bằng chính trái tim của mình, để có nhiều tư liệu, chất liệu, tài liệu, tấm ảnh giúp Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM và quốc gia có thể triển khai và thực hiện tốt nhất việc quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", ông Cường nói thêm.
Theo Phó chủ tịch UBND TP.HCM, TP.HCM còn nhiều địa điểm cần tiếp tục thực hiện tìm kiếm trong thời gian tới như sân bay Tân Sơn Nhất, ngã tư Gò Mây, khu vực Bình Dương cũ. So với trước đây, ông Cường đánh giá hiện nay có nhiều điều kiện hơn về kho tư liệu, ứng dụng khoa học kỹ thuật cùng cơ chế phối hợp, hoạt động liên kết giữa các cơ quan. Lãnh đạo TP.HCM cam kết sử dụng các tư liệu, thông tin của nhóm nghiên cứu cung cấp hiệu quả, phát huy tốt nhất cho công việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. "Các đơn vị cần nỗ lực hết sức để giải mã tư liệu, không chỉ là thực hiện chiến dịch 500 ngày đêm mà còn là trách nhiệm để đưa các liệt sĩ về với quê hương, gia đình", ông Cường gửi gắm.
Hé lộ manh mối về các khu mộ tập thể
Luật sư Tạ Thu Phong, Trưởng nhóm nghiên cứu TTU-VWAI tại VN, cho biết trong các hồ sơ bàn giao cho TP.HCM, nhóm nghiên cứu cố gắng phục dựng hồ sơ quân nhân đã tử trận, bao gồm cả hiện vật, kỷ vật trong hồ sơ gốc. Những hồ sơ này được phục dựng trên cơ sở tài liệu gốc do quân đội Mỹ thu giữ trên chiến trường. Liên quan đến hồ sơ chôn cất 21 liệt sĩ tại Bệnh viện K76A, ông Phong cho biết hồ sơ này có ghi tọa độ bệnh viện để khoanh vùng điểm tìm kiếm và sơ đồ mộ chí. Sơ đồ nơi chôn cất 21 liệt sĩ được đánh dấu số mộ, ghi rõ họ tên, tuổi, đơn vị. Nếu xác minh được nghĩa trang của bệnh viện K76A nằm ở khu vực nào thì hoàn toàn có thể xác định được vị trí từng quân nhân, tiết kiệm được nhiều thời gian giám định.
Đối với hồ sơ khu chôn cất tập thể ở sân bay Tân Sơn Nhất, ông Phong cho biết nhóm nghiên cứu tập hợp hơn 10 bức ảnh quan trọng, 1 sơ đồ cấu tạo sân bay. Các bức ảnh này đều chụp năm Mậu Thân 1968, thể hiện hình ảnh thi thể bộ đội tập trung tại một chỗ. Ngoài ra, nhóm nghiên cứu còn có 4 clip do quân đội Mỹ quay, ghi lại hình ảnh tử thi, giúp cơ quan chức năng xác minh thực địa. Ông Phong cho hay các tư liệu liên quan đến sân bay Tân Sơn Nhất đang được nhóm nghiên cứu tiếp tục tập hợp, phân tích và bàn giao cho TP.HCM.
