Kỷ niệm 80 năm ngành thống kê Việt Nam (6/5/1946-6/5/2026), Tiến sĩ Nguyễn Thị Hương, Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính), khẳng định ngay từ những ngày đầu của chính quyền cách mạng, giữa muôn vàn khó khăn của thời kỳ "thù trong, giặc ngoài", Đảng và Nhà nước đã đặc biệt coi trọng vai trò của công tác thống kê. Ngày 6/5/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 61/SL thành lập Nha Thống kê Việt Nam trực thuộc Bộ Quốc dân Kinh tế. Đây là mốc son lịch sử đánh dấu sự ra đời của ngành thống kê cách mạng, khẳng định vai trò không thể thiếu trong quản lý nhà nước và phát triển kinh tế-xã hội, mở ra hành trình gần 80 năm đồng hành cùng đất nước qua kháng chiến, xây dựng chủ nghĩa xã hội, đổi mới và hội nhập.
Lời dạy của Bác và tầm nhìn chiến lược
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Thống kê là tai, là mắt của Đảng và Nhà nước”. Câu nói giản dị nhưng sâu sắc nhấn mạnh tai phải thính, mắt phải tinh; nếu không, số liệu sẽ thiếu chính xác, không kịp thời, dẫn đến sai lầm trong hoạch định chính sách. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng cũng khẳng định: “Số liệu thống kê không phải là con số chết, mỗi con số đều có ý nghĩa, linh hồn, thể hiện tình hình và tương lai đất nước”. Theo Cục trưởng Hương, những lời dạy này là kim chỉ nam cho toàn ngành suốt chặng đường phát triển.
Hành trình 80 năm đồng hành cùng dân tộc
Ngành thống kê không chỉ thu thập thông tin phản ánh thực trạng kinh tế-xã hội mà còn tiên phong xây dựng hệ thống thông tin kỹ thuật số, ứng dụng phương pháp luận tiên tiến, minh bạch. Trong kháng chiến chống Pháp, ngành đã triển khai nhiều cuộc điều tra về nông nghiệp, đất đai, công-thương nghiệp ở vùng tự do, giúp lãnh đạo phân bổ nguồn lực hợp lý. Giai đoạn chống Mỹ, dù thiếu thốn, ngành vẫn thực hiện các báo cáo chuyên đề phục vụ điều hành. Đây là nền tảng vững chắc cho thời kỳ bao cấp và đổi mới.
Thời kỳ đổi mới và hội nhập
Từ năm 1991, Việt Nam gia nhập WTO, ASEAN, áp dụng hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) thay thế MPS. Các cuộc điều tra quy mô lớn như Tổng điều tra Dân số, Nông thôn, Kinh tế được triển khai bài bản. Bước sang thời kỳ chuyển đổi số, ngành tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để nâng cao hiệu quả xử lý và phân tích số liệu. Ngành thống kê đã cung cấp thông tin chính xác, khách quan, kịp thời phục vụ lãnh đạo Đảng, Nhà nước.
Vị thế của thống kê trong hệ sinh thái dữ liệu quốc gia
Các cuộc tổng điều tra dân số, nhà ở, nông thôn, nông nghiệp, kinh tế, doanh nghiệp, mức sống dân cư… được tổ chức quy mô lớn, ứng dụng công nghệ hiện đại, góp phần nâng cao chất lượng dữ liệu và minh bạch hóa thông tin. Trên cơ sở bằng chứng khoa học từ số liệu thống kê, Đảng và Nhà nước đã đưa ra những quyết sách quan trọng cho phát triển đất nước.
Hội nhập quốc tế và đóng góp toàn cầu
Việt Nam là thành viên của nhiều diễn đàn thống kê quốc tế, tham gia hệ thống chỉ tiêu phát triển bền vững (SDGs). Các chỉ tiêu như GDP, CPI, IIP, FDI trở thành ngôn ngữ toàn cầu, giúp bạn bè quốc tế hiểu rõ hơn về Việt Nam. Cục trưởng Nguyễn Thị Hương nhấn mạnh: thông tin thống kê chính xác, minh bạch khẳng định uy tín, vị thế quốc gia, tạo niềm tin cho nhà đầu tư và đối tác phát triển.
Đổi mới và hiện đại hóa vì mục tiêu phát triển bền vững
Năm 2025, Cục Thống kê trở thành cơ quan thuộc Bộ Tài chính, giữ vai trò trung tâm điều phối hệ thống thống kê quốc gia. Ngành chủ động xây dựng các chỉ tiêu thống kê phục vụ điều hành của Chính phủ và địa phương, ứng dụng công nghệ thông tin, phân tích dự báo kịch bản tăng trưởng. Trong bối cảnh thế giới biến động, nhiệm vụ của ngành ngày càng nặng nề. Ngành cam kết tiếp tục đổi mới, hiện đại hóa, minh bạch hóa thông tin, góp phần nâng cao năng lực quản trị quốc gia, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh, bền vững. Dữ liệu về thu chi ngân sách giúp phân bổ vốn đúng vùng khó khăn, hỗ trợ an sinh xã hội. Định hướng xây dựng hệ thống dữ liệu mở, liên thông phục vụ kinh tế số, xã hội số là nhiệm vụ trọng tâm, củng cố niềm tin của nhân dân và cộng đồng quốc tế.
