Mỹ và Iran tiếp tục phát tín hiệu trái chiều về đàm phán, trong khi cuộc tranh giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz khiến cánh cửa ngoại giao càng khó mở rộng. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố Tehran sẽ bảo vệ biên giới nhưng không tìm cách mở rộng xung đột, trong khi phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei khẳng định: "Hiện tại chúng tôi không đàm phán với Mỹ".
Bế tắc ngoại giao
Phát biểu trên Đài truyền hình nhà nước IRIB ngày 4.8, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố Tehran sẽ bảo vệ biên giới nhưng không tìm cách mở rộng xung đột. Cùng ngày, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei khẳng định: "Hiện tại chúng tôi không đàm phán với Mỹ".
Tuyên bố trên được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi các cuộc đàm phán sắp tới là "cơ hội cuối cùng" để Tehran đạt thỏa thuận và tránh những đợt tấn công mới từ Washington, theo AP. Ông Trump ngày 3.8 cho biết đối thoại có thể bắt đầu trong 1 hoặc 2 ngày, trước hết nhằm mở cửa eo biển và sau đó xử lý vấn đề hạt nhân. Ông cũng cáo buộc giới chức Iran âm thầm đề nghị thương lượng nhưng lại công khai phủ nhận.
Những thông điệp trái chiều
Những thông điệp trái chiều cho thấy Mỹ và Iran không chỉ bất đồng về nội dung đàm phán mà còn phản ánh cách các bên "tranh thế chủ động" trước khi trở lại bàn thương lượng. Hiện Washington để ngỏ đối thoại nhưng gắn với tối hậu thư và nguy cơ sử dụng vũ lực, trong khi Tehran phát tín hiệu không muốn mở rộng xung đột song vẫn tránh tạo cảm giác nhượng bộ trước sức ép.
Trong lúc 2 bên đấu khẩu, các kênh trung gian vẫn tích cực hoạt động. Theo Hãng thông tấn Anadolu ngày 4.8 dẫn nguồn tin, Pakistan và Qatar đang tìm cách thống nhất thời gian, địa điểm cho một cuộc gặp gián tiếp giữa Mỹ và Iran. Islamabad và Doha là 2 địa điểm tiềm năng, nhưng chưa có lịch trình cụ thể. Thụy Sĩ cũng duy trì liên lạc với Mỹ và Iran, trong khi Iraq tiếp tục chuyển thông điệp đối thoại giữa 2 bên, theo Al Jazeera.
Giành quyền kiểm soát tại Hormuz
Giới quan sát nhận định khả năng phá vỡ bế tắc phụ thuộc lớn vào Hormuz, nơi yêu cầu "mở cửa eo biển" của Mỹ va chạm trực tiếp với nỗ lực của Iran nhằm thiết lập một cơ chế hàng hải có lợi cho mình. Bất đồng giữa Mỹ - Iran không chỉ nằm ở việc khôi phục lưu thông mà còn xoay quanh quyền kiểm soát luồng tàu, rà phá bom mìn và thu phí dịch vụ.
Báo The New York Times ngày 4.8 dẫn nguồn thạo tin cho biết Iran và Oman đang tiến gần một thỏa thuận. Theo phương án được thảo luận, tàu đi vào vịnh Ba Tư sẽ sử dụng tuyến gần bờ Iran và có thể phải trả "phí dịch vụ", với nguồn thu được chia cho Tehran và Muscat. Tàu rời khu vực sẽ đi theo tuyến gần Oman. Cùng ngày, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng cơ chế này sẽ phân chia vai trò giữa 2 nước, song vẫn trao cho Tehran ảnh hưởng đáng kể đối với cả 2 chiều lưu thông.
Phản đối của Iran và cảnh báo từ Mỹ
Phía Iran cũng phản đối phương án chia đều lưu lượng giữa nhiều tuyến, đồng thời không chấp nhận để nước thứ 3 rà phá bom mìn khi chưa đạt thỏa thuận. Cách tiếp cận này phản ánh Tehran không chỉ muốn khôi phục hoạt động hàng hải mà còn tìm cách xác lập vai trò kiểm soát lâu dài tại tuyến hàng hải chiến lược. Cố vấn quân sự Iran Mohsen Rezaei ngày 4.8 cảnh báo lực lượng Mỹ sẽ đối mặt với "rủi ro và thương vong nghiêm trọng" nếu tiếp tục phong tỏa.
Mỹ đã bác bỏ cách diễn giải của Iran. Một quan chức Mỹ khẳng định các tuyến tạm thời không cần Iran phê chuẩn và tàu thuyền cũng không phải trả phí. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ ngày 4.8 cho biết lực lượng nước này đã chuyển hướng 44 tàu thương mại, vô hiệu hóa 2 tàu và lên kiểm tra 2 tàu khác.
Sức ép trên thực địa chưa hạ nhiệt
Ngày 4.8, tàu Minoan Pioneer mang cờ Liberia bị một vật thể lạ đánh trúng gần bờ Oman, gây cháy, buộc thủy thủ đoàn rời tàu và khiến 1 người mất tích, theo Reuters. Dữ liệu của Kpler cho thấy ngày 3.8 chỉ có 6 tàu đi qua Hormuz, giảm từ 7 tàu một ngày trước đó và thấp xa mức khoảng 130 tàu mỗi ngày trước xung đột.
