Một loài ký sinh trùng từng được tuyên bố loại trừ khỏi Mỹ từ năm 1966 vừa xuất hiện trở lại tại bang Texas, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ tái bùng phát dịch trên gia súc.
Phát hiện đầu tiên sau nhiều thập kỷ
Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) xác nhận phát hiện giòi xoắn Tân Thế giới (New World screwworm) trên một bê 3 tuần tuổi tại hạt Zavala, bang Texas. Đây là ca nhiễm đầu tiên được ghi nhận tại Mỹ kể từ khi loài ký sinh này bị loại trừ cách đây gần 60 năm.
Theo truyền thông Mỹ, sau ca đầu tiên, Texas tiếp tục ghi nhận thêm một trường hợp nhiễm khác trong cùng khu vực. Các cơ quan chức năng đã nhanh chóng thiết lập vùng kiểm soát, hạn chế vận chuyển động vật và tăng cường giám sát nhằm ngăn ký sinh trùng lan rộng.
Sự trở lại của giòi xoắn Tân Thế giới khiến giới chức thú y và y tế đặc biệt quan tâm. Loài ký sinh này từng gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi Mỹ, đặc biệt tại các bang miền Nam và Tây Nam.
Hàng rào kiểm soát gần 60 năm bị thách thức
Việc loại bỏ giòi xoắn Tân Thế giới từng được xem là một trong những thành công lớn nhất của ngành thú y Mỹ. Sau nhiều thập kỷ triển khai chương trình kiểm soát bằng kỹ thuật thả ruồi vô sinh kết hợp giám sát dịch tễ, loài ký sinh này đã bị loại trừ khỏi lãnh thổ Mỹ vào năm 1966.
Trong nhiều thập kỷ sau đó, khu vực eo đất Panama được duy trì như một "hàng rào sinh học" nhằm ngăn ruồi xoắn Tân Thế giới lan ngược từ Nam Mỹ lên Trung Mỹ và Bắc Mỹ. Hệ thống này đòi hỏi hoạt động giám sát liên tục bởi chỉ cần xuất hiện những khoảng trống trong công tác phòng ngừa, ký sinh trùng có thể nhanh chóng mở rộng phạm vi phân bố.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, số ca nhiễm đã gia tăng tại Nam Mỹ trước khi lan sang nhiều quốc gia Trung Mỹ và Mexico.
Giáo sư Max Scott, chuyên gia côn trùng học tại Đại học Bang North Carolina, nhận định các nhà khoa học đã mất hơn 50 năm để đẩy lùi loài ruồi này xuống khu vực Panama, nhưng chỉ trong vài năm gần đây chúng đã lan rộng trở lại.
Theo các chuyên gia, sự tái xuất hiện của ký sinh trùng có thể liên quan đến nhiều yếu tố như gián đoạn các chương trình kiểm soát dịch bệnh, vận chuyển gia súc trái phép và những khó khăn trong việc duy trì chương trình thả ruồi vô sinh quy mô lớn.
Kỹ thuật ruồi đực vô sinh từng phát huy hiệu quả
Trong quá khứ, Mỹ đã loại bỏ thành công giòi xoắn Tân Thế giới nhờ kỹ thuật sử dụng ruồi đực vô sinh. Phương pháp này dựa trên việc nuôi hàng loạt ruồi đực, triệt sản bằng bức xạ rồi thả ra môi trường. Khi giao phối với ruồi cái hoang dã, chúng không tạo ra thế hệ con mới, khiến quần thể ruồi suy giảm dần theo thời gian.
Sau thành công tại Mỹ, nhiều quốc gia ở châu Mỹ tiếp tục phối hợp mở rộng chương trình kiểm soát nhằm xây dựng vùng đệm sinh học bảo vệ Bắc Mỹ trước nguy cơ tái xâm nhập.
Trước tình hình mới tại Texas, USDA cho biết đang phối hợp với chính quyền địa phương để khoanh vùng ổ dịch, kiểm tra động vật, đặt bẫy giám sát và tăng cường thả ruồi vô sinh. Mục tiêu là phát hiện sớm các ổ nhiễm và ngăn ký sinh trùng lan sang những khu vực chăn nuôi khác.
Loài giòi có thể xâm nhập và ăn mô sống
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), giòi xoắn Tân Thế giới là ấu trùng của loài ruồi Cochliomyia hominivorax. Đây là một trong những ký sinh trùng nguy hiểm nhất đối với động vật máu nóng do vòng đời của chúng gắn liền với việc xâm nhập và ăn mô sống của vật chủ.
Khác với nhiều loài ruồi chỉ đẻ trứng trên xác động vật hoặc mô hoại tử, ruồi cái giòi xoắn Tân Thế giới bị thu hút bởi các vết thương hở cũng như những vị trí tự nhiên trên cơ thể như mắt, tai, mũi, miệng hoặc cơ quan sinh dục.
Sau khi nở, ấu trùng sử dụng các móc miệng để bám vào mô sống rồi tiếp tục đào sâu vào vết thương để phát triển. Quá trình ký sinh khiến tổn thương ngày càng lan rộng, gây đau đớn, sưng viêm, tiết dịch, có mùi hôi và khó lành.
Nếu không được điều trị kịp thời, vật chủ có thể bị nhiễm khuẩn nặng, phá hủy mô trên diện rộng, thậm chí tử vong.
Nguy cơ đối với con người và vật nuôi
Mặc dù tên khoa học của loài này có nghĩa là "ăn thịt người", các ca nhiễm ở người được ghi nhận ít hơn nhiều so với ở động vật. Tuy vậy, ký sinh trùng vẫn có thể gây bệnh cho con người, đặc biệt ở những người có vết thương hở sống hoặc di chuyển trong khu vực lưu hành dịch.
CDC khuyến cáo người dân không nên tự xử lý khi nghi ngờ nhiễm ký sinh trùng mà cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị.
Đối với ngành chăn nuôi, giòi xoắn Tân Thế giới là mối đe dọa đáng lo ngại đối với gia súc, vật nuôi và cả động vật hoang dã. Nếu bùng phát trên diện rộng, ký sinh trùng có thể khiến vật nuôi suy kiệt, làm tăng chi phí điều trị và gây thiệt hại đáng kể cho chuỗi cung ứng thịt.
Khuyến cáo phòng ngừa
CDC khuyến cáo người dân tại khu vực có nguy cơ cần giữ sạch và che kín các vết thương hở, đồng thời sử dụng các biện pháp phòng chống côn trùng phù hợp khi làm việc hoặc nghỉ ngơi ngoài trời.
Đối với vật nuôi và gia súc, người chăn nuôi cần thường xuyên kiểm tra các vết thương, vùng da ẩm, tai, mũi, miệng và những vị trí dễ bị ruồi đẻ trứng. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ có ấu trùng ký sinh, cần liên hệ bác sĩ thú y thay vì tự điều trị.
Các chuyên gia nhận định nguy cơ đối với người dân hiện vẫn ở mức thấp. Tuy nhiên, sự xuất hiện trở lại của giòi xoắn Tân Thế giới cho thấy ngay cả những dịch hại từng được loại trừ cũng có thể tái xâm nhập nếu các chương trình giám sát và kiểm soát không được duy trì liên tục.
