Dù những cơn mưa lớn đã xuất hiện, TP.HCM vẫn chưa thoát khỏi cảnh oi bức và nắng nóng giữa tháng 5. Các chuyên gia khí tượng nhận định khu vực này đang trong giai đoạn giao mùa, và hiện tượng “càng mưa càng nóng” có thể còn kéo dài.
Hiện tượng “càng mưa càng nóng” kéo dài
Cơn mưa lớn vào chiều tối ngày 15/5 đã tạm thời xoa dịu cái nóng gay gắt tại nhiều khu vực ở TP.HCM. Tuy nhiên, cảm giác mát mẻ không kéo dài lâu. Sau mưa, người dân vẫn cảm thấy oi bức, ngột ngạt. Trước đó, từ cuối tháng 4 đến đầu tháng 5, thành phố liên tiếp đón những trận mưa dông, khiến nhiều người lầm tưởng mùa mưa đã bắt đầu.
Theo Tiến sĩ Trương Bá Kiên, Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, những cơn mưa này chủ yếu là mưa chuyển mùa, xảy ra cục bộ và ngắn hạn, chưa phải là dấu hiệu của mùa mưa ổn định. Ông giải thích rằng TP.HCM và Nam Bộ hiện vẫn trong giai đoạn chuyển mùa, thường kéo dài từ cuối tháng 4 đến khoảng tháng 5 hàng năm. Lúc này, nền nhiệt tích tụ sau mùa khô vẫn rất cao, trong khi gió mùa Tây Nam – yếu tố tạo nên mùa mưa ổn định – chưa hoạt động rõ rệt.
Nguyên nhân của cảm giác oi bức sau mưa
Tiến sĩ Kiên cho biết, sau nhiều tháng nắng nóng, mặt đất hấp thụ nhiệt mạnh, khiến không khí gần mặt đất trở nên nóng và ẩm hơn. Khi có thêm các yếu tố như hội tụ gió hoặc nhiễu động nhiệt đới, mây dông dễ hình thành và gây mưa vào chiều tối. Đây là kiểu “mưa tiền gió mùa” điển hình: mưa đến nhanh, có nơi mưa rất lớn nhưng phạm vi hẹp, sau đó trời lại nắng nóng trở lại.
Sau mưa, độ ẩm trong không khí tăng mạnh, khiến cơ thể khó thoát nhiệt hơn. Mồ hôi bốc hơi chậm, tạo cảm giác oi bức, ngột ngạt kéo dài, dù nhiệt độ thực tế có thể không quá cao. Đây chính là lý do khiến nhiều người cảm thấy “càng mưa càng nóng”.
Dấu hiệu nhận biết mùa mưa thực sự
Để biết Nam Bộ thực sự bước vào mùa mưa, cần có mưa xuất hiện thường xuyên hơn trên diện rộng, kéo dài liên tiếp nhiều ngày, cùng với gió mùa Tây Nam hoạt động ổn định. Hiện tại, thời tiết TP.HCM vẫn mang tính giao mùa, xen kẽ giữa nắng nóng ban ngày và mưa dông vào chiều tối.
Theo quy luật nhiều năm, nắng nóng ở Nam Bộ thường giảm dần từ giữa đến nửa cuối tháng 5, khi hoàn lưu gió mùa mùa hè được thiết lập rõ hơn. Tuy nhiên, thời điểm chuyển hẳn sang mùa mưa có thể dao động do ảnh hưởng của ENSO, nhiệt độ mặt biển và các yếu tố khác.
Nguy cơ El Nino quay lại
Bên cạnh nắng nóng hiện tại, điều đáng lo ngại là khả năng El Nino phát triển trong nửa sau năm 2026. Theo dự báo từ Trung tâm Dự báo Khí hậu Mỹ (NOAA/CPC), El Nino có xác suất xuất hiện khoảng 82% trong giai đoạn tháng 5-7 và có thể duy trì qua mùa đông Bắc bán cầu 2026-2027.
El Nino gắn với hiện tượng vùng biển trung tâm và phía đông Thái Bình Dương ấm lên bất thường, làm thay đổi hoàn lưu Walker, khiến vùng đối lưu mạnh dịch chuyển xa khỏi Đông Nam Á. Kết quả là lượng mưa tại Việt Nam, đặc biệt là Nam Bộ và Tây Nguyên, có nguy cơ thiếu hụt trong một số giai đoạn của mùa mưa.
Điều này đồng nghĩa TP.HCM và nhiều tỉnh Nam Bộ có thể đối mặt với mưa phân bố không đều, mùa mưa kết thúc sớm hơn và mùa khô sau đó gay gắt hơn. Hệ quả kéo theo là nguy cơ thiếu nước, suy giảm dòng chảy, hạn hán và xâm nhập mặn gia tăng, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Bài học từ hạn mặn 2015-2016
Theo Tiến sĩ Kiên, bài học từ giai đoạn hạn mặn nghiêm trọng 2015-2016 cho thấy việc chuẩn bị sớm là rất quan trọng. Các địa phương cần chủ động theo dõi dự báo mùa, xây dựng phương án tích trữ nước ngọt, điều chỉnh lịch thời vụ và vận hành linh hoạt hệ thống thủy lợi. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, người dân cũng cần điều chỉnh sinh hoạt, sử dụng điện nước tiết kiệm và chuẩn bị các phương án thích ứng với thời tiết cực đoan.
Cảnh báo “Godzilla El Nino”
Không chỉ Việt Nam, nhiều quốc gia Đông Nam Á cũng đang theo dõi sát khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh trong nửa cuối năm 2026. Tờ The Straits Times dẫn ý kiến các chuyên gia cho biết khu vực có nguy cơ đối mặt với “Godzilla El Nino” – thuật ngữ chỉ những đợt El Nino đặc biệt mạnh, khi nhiệt độ bề mặt vùng trung tâm Thái Bình Dương tăng vượt ngưỡng 2 độ C so với trung bình nhiều năm.
Các đợt El Nino cực mạnh từng xảy ra vào các giai đoạn 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016, đều để lại tác động lớn. Dù chưa thể khẳng định năm 2026 sẽ có “siêu El Nino”, các chuyên gia cho rằng Nam Bộ và TP.HCM cần chuẩn bị cho khả năng thời tiết cực đoan hơn, bao gồm nắng nóng kéo dài, mưa thất thường và nguy cơ thiếu nước trong mùa khô tiếp theo.
