Trong nhiều ngày qua, TP.HCM và các tỉnh Nam Bộ liên tục hứng chịu những trận mưa lớn kèm giông mạnh. Đặc biệt tại TP.HCM, mưa lớn khiến nhiều tuyến đường bị ngập sâu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và đi lại của người dân.
Nguyên nhân và diễn biến mưa lớn
Theo Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ, mưa lớn những ngày qua là do hội tụ gió tây nam trên cao hoạt động mạnh. Hiện tượng này dự kiến duy trì đến hết ngày 19/6. Trong những ngày tới, thời tiết TP.HCM và Nam Bộ phổ biến sáng nắng, chiều mưa, nhiệt độ cao nhất từ 31-33 độ C. Mưa thường xuất hiện vào buổi chiều kèm theo giông, sét, gió giật mạnh và gây ngập úng cục bộ.
Từ ngày 19/6, gió tây nam suy yếu nên mưa giông giảm dần. Đồng thời, áp thấp nóng phía tây hoạt động mạnh và mở rộng về phía đông nam, ảnh hưởng đến nước ta, khiến nắng nóng có xu hướng tăng nhẹ trở lại. Nhiệt độ cao nhất tại TP.HCM và khu vực miền Đông phổ biến từ 33-34 độ C, một số nơi lên tới 35 độ C.
Lý giải từ chuyên gia khí tượng
Thạc sĩ Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, cho biết: những ngày qua, TP.HCM và một số nơi ở Nam Bộ có mưa lớn kèm giông lốc và sét, trong khi trước đó có nắng nóng gay gắt. Sự chênh lệch nhiệt độ giữa các khối không khí khi mây giông phát triển đã kéo theo các hiện tượng giông, lốc, sét. Đây là hiện tượng thường thấy khi mưa giông xuất hiện sau những ngày nắng nóng.
Từ ngày 20/6, hội tụ gió tây nam suy yếu, mưa giảm, nắng tăng. Sau đó, khoảng ngày 23/6, ở phía đông Philippines sẽ xuất hiện một áp thấp nhiệt đới, sau mạnh lên thành bão. Dự báo bão không đi vào Biển Đông nên không ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền. Tuy nhiên, sự xuất hiện của cơn bão này sẽ góp phần làm gió tây nam hoạt động mạnh trở lại, gây ra một đợt mưa lớn diện rộng ở TP.HCM và Nam Bộ.
Tác động của El Nino
Hiện nay, khí hậu đang trong trạng thái El Nino nên từ đầu mùa mưa đến nay, nhiều nơi mưa ít hơn, một số nơi vẫn xuất hiện nhiều ngày nắng nóng. Vào ngày 7/6, tại TP.HCM xuất hiện nắng nóng gay gắt, nhiệt độ cao nhất tại trạm Tân Sơn Hòa lên đến 37 độ C.
Theo chuyên gia Xuân Lan, thông thường trong mùa mưa tháng 8 sẽ xuất hiện một đợt nắng nóng kéo dài 5-7 ngày, có khi lên đến 10 ngày khi có El Nino, dân gian gọi là "hạn bà chằn". Năm nay, El Nino xuất hiện sớm từ cuối tháng 5, đầu tháng 6 nên đợt nắng nóng vừa qua được xem là hạn bà chằn "xấu", chỉ xuất hiện trên diện hẹp và ngắn. Do cường độ El Nino có xu hướng mạnh lên, từ nay đến tháng 8, Nam Bộ sẽ còn ít nhất 1-2 đợt hạn bà chằn nữa với những ngày nắng nóng giữa mùa mưa, nhiệt độ trên 35 độ C, cường độ bức xạ cao.
Dự báo thời tiết các khu vực
Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia cho biết, thời tiết cả nước có sự trái ngược giữa các khu vực. Trong khi Bắc Bộ và Nam Bộ có mưa giông và mưa lớn cục bộ thì miền Trung lại nắng nóng diện rộng, nhiều nơi nắng nóng gay gắt.
Cụ thể, trong đêm 16 và sáng 17/6, nhiều nơi xuất hiện mưa rất to như Việt Vinh (Tuyên Quang) 205,4 mm, Bằng Thanh (Thái Nguyên) 189,4 mm, Huyền Hội (Vĩnh Long) 140 mm, Phong Phú (Lâm Đồng) 133,9 mm, La Ngà (Đồng Nai) 110,8 mm. Ngược lại, ở miền Trung từ Hà Tĩnh đến Đắk Lắk xuất hiện nắng nóng diện rộng và gay gắt. Nhiệt độ ghi nhận vào trưa 17/6 phổ biến 35-36 độ C, có nơi trên 36 độ C như Đông Hà (Quảng Trị) 37 độ C, Đà Nẵng và Tam Kỳ (Đà Nẵng) 37 độ C, Hoài Nhơn (Gia Lai) 36,6 độ C, Sơn Hòa (Đắk Lắk) 36,7 độ C; độ ẩm tương đối 55-60%.
Dự báo ngày 18/6, vùng núi, trung du miền Bắc vẫn còn mưa vừa, mưa to, thời gian mưa tập trung về đêm và sáng, lượng mưa từ 70-120 mm, có nơi trên 200 mm, nguy cơ lũ quét và sạt lở đất. Từ ngày 20-27/6, miền Bắc xuất hiện một đợt nắng nóng và nắng nóng gay gắt, nhiệt độ từ 36-38 độ C, có nơi trên 39 độ C. Tại miền Trung, từ Thanh Hóa đến phần phía đông tỉnh Đắk Lắk từ 17-28/6 duy trì nắng nóng diện rộng, giai đoạn 22-27/6 nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt, nhiệt độ 38-40 độ C, có nơi trên 40 độ C.
Dự báo trong tháng 7, miền Bắc có khả năng xuất hiện 2-3 đợt nắng nóng, tập trung sau ngày 10/7 với nhiệt độ 35-38 độ C. Miền Trung cũng chịu tác động của 2-3 đợt nóng từ 37-39 độ C. Xen giữa các đợt nắng nóng là khả năng xuất hiện 1-2 đợt mưa vừa, mưa to trên diện rộng. Trong tháng 7, chưa có dấu hiệu xuất hiện bão, áp thấp nhiệt đới di chuyển vào đất liền.
Cảnh báo về bão và mưa lớn
Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết sau khi hình thành, El Nino 2026 đang tiếp tục mạnh lên, dự báo sẽ mạnh hơn El Nino năm 2015-2016. Ngay trong tháng 6 và tháng 7, miền Trung sẽ xuất hiện nhiều đợt nắng nóng kéo dài, có nơi trên 40 độ C. Dự báo El Nino duy trì từ nay đến cuối năm và có thể kéo dài sang đầu năm 2027.
Số lượng bão, áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông năm nay có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm (trung bình nhiều năm khoảng 8-10 cơn, trong đó 3-5 cơn ảnh hưởng đến đất liền). Số đợt mưa lớn diện rộng khoảng 16-19 đợt, ít hơn trung bình nhiều năm. Bão, áp thấp nhiệt đới tập trung từ tháng 7-9 ở miền Bắc và tháng 10-11 tại miền Trung, không loại trừ khả năng ảnh hưởng cả Nam Bộ trong các tháng cuối năm.
"Số lượng cơn bão ít nhưng vẫn có nguy cơ xuất hiện những cơn bão mạnh, diễn biến bất thường, gây mưa lớn cực đoan, có thể gây ngập úng cục bộ, lũ quét, sạt lở đất", ông Mai Văn Khiêm cảnh báo.
