Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn, với trọng tâm là mở rộng hoạt động tái chế và biến rác thải thành tài nguyên. Đây là hướng đi tất yếu để đạt được mục tiêu phát triển bền vững và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Chính sách tiên phong cho kinh tế tuần hoàn
Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách quan trọng nhằm tạo hành lang pháp lý cho kinh tế tuần hoàn. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 lần đầu tiên đưa khái niệm kinh tế tuần hoàn vào hệ thống pháp luật, cùng với các quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Theo đó, các doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm thu hồi và tái chế sản phẩm sau khi sử dụng.
Bộ Tài nguyên và Môi trường đang xây dựng Đề án phát triển kinh tế tuần hoàn quốc gia, dự kiến trình Chính phủ trong năm 2025. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ tái chế chất thải rắn sinh hoạt đạt 50%, chất thải nhựa đạt 70%.
Hành động từ doanh nghiệp và cộng đồng
Nhiều doanh nghiệp đã tiên phong áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn. Các tập đoàn sản xuất đồ uống, điện tử, ô tô đã triển khai chương trình thu hồi sản phẩm cũ để tái chế. Một số công ty khởi nghiệp sáng tạo các giải pháp công nghệ xử lý rác thải nhựa thành vật liệu xây dựng, nhiên liệu.
Tại cộng đồng, các mô hình phân loại rác tại nguồn, ủ phân hữu cơ, tái chế rác thải điện tử đang được nhân rộng. Nhiều địa phương như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng đã triển khai thí điểm các trạm thu gom rác thải tái chế, đổi rác lấy quà.
Thách thức và giải pháp
Mặc dù đạt được những kết quả bước đầu, kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức: hạ tầng tái chế còn yếu kém, công nghệ lạc hậu, nhận thức người dân chưa cao. Để khắc phục, cần có sự chung tay của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và người dân.
Các chuyên gia cho rằng, cần hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường ưu đãi thuế cho doanh nghiệp tái chế, đầu tư công nghệ xử lý rác thải hiện đại. Đồng thời, đẩy mạnh truyền thông, giáo dục để thay đổi thói quen tiêu dùng, hướng tới lối sống xanh, bền vững.
Kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là cơ hội kinh tế lớn. Theo ước tính, nếu tận dụng tốt các dòng chất thải, Việt Nam có thể tiết kiệm hàng tỷ USD mỗi năm, đồng thời tạo ra nhiều việc làm xanh. Việc mở rộng tái chế, kiến tạo kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu thế tất yếu, góp phần xây dựng một Việt Nam xanh, sạch, đẹp và phát triển bền vững.
