Mưa đá, một hiện tượng thời tiết cực đoan gây thiệt hại nặng nề cho nhà cửa, phương tiện giao thông và nông nghiệp, đang có những thay đổi đáng lo ngại dưới tác động của biến đổi khí hậu. Dù không thường xuyên như mưa lớn hay bão nhiệt đới, các trận mưa đá lớn có thể gây tổn thất hàng tỷ USD chỉ trong vài giờ.
Dịch chuyển về vùng vĩ độ cao
Nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Nature Climate Change cho thấy, các điều kiện thuận lợi cho mưa đá đang dịch chuyển dần về phía các vùng vĩ độ cao hơn. Điều này đồng nghĩa với việc nhiều khu vực vốn ít chịu ảnh hưởng trong quá khứ có thể phải đối mặt với rủi ro lớn hơn trong tương lai.
Cụ thể, các nhà khoa học dự báo Bắc Âu, Canada, khu vực tây bắc nước Mỹ, đông nam Australia và Đảo Nam của New Zealand có thể chứng kiến số ngày xuất hiện điều kiện thuận lợi cho mưa đá tăng lên. Ngược lại, một số khu vực như miền bắc Australia, phần lớn châu Phi, miền nam Ấn Độ và đông nam Trung Quốc có thể ghi nhận xu hướng giảm.
Thay đổi theo mùa
Không chỉ thay đổi về vị trí địa lý, mưa đá còn có thể thay đổi theo mùa. Nghiên cứu chỉ ra rằng nguy cơ xuất hiện các điều kiện thuận lợi cho mưa đá có xu hướng giảm trong mùa hè nhưng lại tăng vào mùa đông. Điều này đặt ra những thách thức mới đối với sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các loại cây trồng mùa đông như lúa mì.
Cơ chế hình thành và tác động của biến đổi khí hậu
Để lý giải sự thay đổi này, các nhà nghiên cứu đã xem xét cơ chế hình thành mưa đá. Mưa đá được tạo ra bên trong các cơn giông mạnh, nơi các luồng khí nóng và ẩm bốc lên với tốc độ cao. Khi những giọt nước bị đẩy lên các tầng khí quyển lạnh hơn, chúng đóng băng và liên tục va chạm với các hạt nước khác, tạo thành những viên băng ngày càng lớn.
Biến đổi khí hậu tác động đến quá trình này theo hai hướng trái ngược. Một mặt, khí quyển ấm hơn chứa nhiều hơi nước hơn, tạo điều kiện cho các cơn giông mạnh phát triển và hình thành những viên mưa đá lớn hơn. Mặt khác, nhiệt độ cao hơn cũng khiến mưa đá tan chảy nhanh hơn trong quá trình rơi xuống mặt đất. Kết quả là số lần xuất hiện mưa đá có thể giảm ở nhiều nơi, nhưng những trận mưa đá còn lại lại có xu hướng nguy hiểm hơn do kích thước viên đá lớn hơn.
Nghiên cứu củng cố nhận định
Một nghiên cứu khác do nhà khoa học Shiyi Zhang thuộc Đại học Bắc Kinh dẫn đầu đã củng cố nhận định này. Nhóm nghiên cứu sử dụng mô hình mô phỏng sự phát triển và tan chảy của mưa đá trong các điều kiện khí hậu tương lai, cho thấy số lượng viên mưa đá nhỏ có thể giảm đáng kể, trong khi số lượng viên lớn lại tăng lên. Điều này đồng nghĩa với nguy cơ gây thiệt hại đối với phương tiện giao thông, nhà cửa và cây trồng có thể trở nên nghiêm trọng hơn.
Thiệt hại kinh tế gia tăng
Những cảnh báo này đặc biệt đáng chú ý khi thiệt hại kinh tế do các cơn bão mạnh đang ngày càng gia tăng trên toàn thế giới. Chỉ riêng trong năm 2025, các trận mưa đá tại bang New South Wales và Queensland của Australia đã gây ra khoảng 1,9 tỷ AUD tiền yêu cầu bồi thường bảo hiểm. Sự gia tăng dân số, tốc độ đô thị hóa và khối lượng tài sản ngày càng lớn là nguyên nhân chính khiến thiệt hại kinh tế tăng cao. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu nhiều khả năng cũng đang góp phần làm thay đổi đặc điểm của các trận mưa đá theo hướng nguy hiểm hơn.
Dù vẫn còn những khác biệt giữa các mô hình dự báo và chưa thể xác định chính xác khu vực nào sẽ chịu tác động mạnh nhất, cả hai nghiên cứu đều đi đến một kết luận chung: thế giới ấm lên đang làm gia tăng nguy cơ thiệt hại do mưa đá. Và càng nóng lên, nguy cơ đó càng lớn hơn trong tương lai.
