Bệnh viện Nhi đồng 2 tại TP.HCM đang chứng kiến sự gia tăng đáng kể số lượng trẻ em mắc chứng rối loạn thách thức chống đối (ODD). Theo thống kê, trung bình mỗi tháng, khoa Tâm lý lâm sàng của bệnh viện tiếp nhận hơn 100 trường hợp trẻ có biểu hiện chống đối, cáu gắt và khó kiểm soát cảm xúc, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc học tập cũng như cuộc sống gia đình.
Thực trạng đáng báo động
Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết rối loạn thách thức chống đối là một rối loạn hành vi và cảm xúc thường khởi phát sớm, chủ yếu trước 8 tuổi. Trẻ mắc rối loạn này thường xuyên cáu gắt, tranh cãi với người lớn, không tuân thủ các quy định, dễ mất kiểm soát cảm xúc và có xu hướng chống đối trong nhiều môi trường như gia đình hoặc trường học.
Nguyên nhân từ sự nuông chiều quá mức
Một trong những nguyên nhân phổ biến hiện nay là việc trẻ được đáp ứng quá mức các yêu cầu từ nhỏ. Ban đầu, trẻ có thể chỉ đòi hỏi những thứ đơn giản như đồ chơi, điện thoại hay máy tính bảng. Khi những yêu cầu này liên tục được chấp nhận, trẻ dần hình thành thói quen sử dụng hành vi ăn vạ hoặc gây áp lực để đạt được mong muốn. Đến khi không được đáp ứng, một số trẻ có thể phản ứng bằng cách chống đối, bỏ học, đập phá đồ đạc hoặc gây áp lực tâm lý lên gia đình.
Bác sĩ Sang cảnh báo rằng khi lớn hơn, nhóm trẻ này cũng có nguy cơ sa vào trò chơi trực tuyến quá mức, cờ bạc, chất kích thích và các hành vi lệch chuẩn khác. Nhiều phụ huynh cho rằng khi lớn lên trẻ sẽ tự thay đổi, nhưng thực tế cho thấy không ít gia đình rơi vào tình trạng kiệt sức, bất lực khi các hành vi chống đối ngày càng nghiêm trọng.
Hậu quả lâu dài nếu không can thiệp
Bác sĩ Sang nhấn mạnh nếu không được phát hiện và can thiệp sớm, trẻ có thể hình thành các hành vi hung hăng, thiếu kỷ luật, khó hòa nhập xã hội. Về lâu dài, nguy cơ xuất hiện rối loạn nhân cách hoặc vi phạm pháp luật khi trưởng thành cũng tăng lên. Tuy nhiên, không phải mọi trẻ bướng bỉnh, cãi lời đều mắc rối loạn thách thức chống đối. Nhiều biểu hiện phản kháng thực chất nằm trong quá trình phát triển bình thường khi trẻ học cách khẳng định bản thân và phát triển tính tự chủ.
Chẩn đoán và can thiệp đúng cách
Việc chẩn đoán ODD cần được thực hiện bởi chuyên gia dựa trên nhiều tiêu chí như mức độ, tần suất, thời gian kéo dài của hành vi cũng như ảnh hưởng đến học tập, gia đình và các mối quan hệ xã hội. Bác sĩ Sang lưu ý phụ huynh không nên vội vàng quy kết mọi hành vi chống đối là hệ quả của việc nuông chiều. Đằng sau những phản ứng này có thể là nhu cầu cảm xúc chưa được đáp ứng, căng thẳng tâm lý hoặc khó khăn trong việc điều chỉnh cảm xúc mà trẻ chưa thể diễn đạt bằng lời.
Theo bác sĩ Sang, điều quan trọng cần ghi nhớ là "bướng bỉnh" là một hành vi, trong khi "rối loạn thách thức chống đối" là một chẩn đoán lâm sàng. Hai khái niệm này không đồng nghĩa với nhau và cần được nhìn nhận một cách thận trọng để tránh gây áp lực không đáng có cho trẻ và gia đình.
