Thạc sĩ tâm lý: Người trẻ làm trái ngành không phải bước lùi, mà là cách để đứng vững
Qua quá trình tiếp xúc và làm việc với nhiều bạn trẻ, tôi nhận thấy họ không hề thiếu năng lực hay hoài bão. Ngược lại, họ đang phải gồng mình đối diện với những nghịch cảnh rất thực tế: áp lực kinh tế, trách nhiệm gia đình, sự biến động khốc liệt của thị trường lao động và cả tình trạng kiệt sức kéo dài sau nhiều năm nỗ lực.
Vì vậy, việc họ tạm thời làm trái ngành hoặc chọn lao động phổ thông không nên bị đánh giá là một bước lùi. Đó đơn giản là cách để họ giữ mình không bị "gãy", duy trì sự ổn định để có sức đi tiếp.
Lao động chân chính và bản lĩnh thích nghi
Lao động chân chính chưa bao giờ làm giảm đi giá trị con người. Khả năng đối diện với thực tế phũ phàng và tự nuôi sống bản thân chính là minh chứng rõ nhất cho bản lĩnh thích nghi của người trẻ hiện đại.
Thạc sĩ Dương Trần Minh Đoàn – Giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, chia sẻ: "Nhiều người thường khuyên: 'Nếu chưa làm được điều mình thích thì hãy thích những điều mình làm'. Theo tôi, điều này đúng nhưng chưa đủ."
Ông giải thích: "Không phải ai cũng có đặc quyền được làm điều mình đam mê, và tìm ra ý nghĩa trong hoàn cảnh khó khăn là một năng lực tâm lý cần thiết. Nhưng tôi nghĩ, nếu chúng ta tuyệt đối hóa quan điểm đó, ta đang vô tình trút toàn bộ gánh nặng lên vai người trẻ, ép họ phải luôn tích cực và biết ơn ngay cả khi đang kiệt quệ."
Quyền được chậm lại và không đánh mất chính mình
Điều ông Đoàn quan tâm hơn cả là người trẻ không đánh mất chính mình trong những việc họ bắt buộc phải làm. Ông tin rằng người trẻ có quyền được phép chậm lại, được quyền mệt mỏi, và hoàn toàn có thể coi công việc hiện tại như một trạm dừng chân tạm thời.
"Trường học và trường đời không hề đối lập, mà chúng bổ sung cho nhau. Trường học cho ta nền tảng tư duy, còn trường đời dạy ta cách đối diện với sự bất định và những giới hạn rất thật của bản thân," ông nói.
Vấn đề nằm ở chỗ, chúng ta thường sai lầm khi kỳ vọng trường học phải "dọn sẵn" một con đường nghề nghiệp êm ái. Trong khi đó, hướng nghiệp thực chất là một quá trình ta phải liên tục định hướng lại bản thân trước những ngã rẽ của hoàn cảnh.
Ba nguyên nhân chính khiến người trẻ "lệch nhịp" với ngành học
Từ góc nhìn hướng nghiệp và tâm lý học của mình, Thạc sĩ Đoàn đúc kết được ba nguyên nhân chính:
- Thiếu trải nghiệm: Nhiều bạn chọn ngành khi chưa đủ trải nghiệm để hiểu rõ bản thân phù hợp với điều gì.
- Thị trường vận động quá nhanh: Sự thay đổi của thị trường lao động diễn ra nhanh chóng, khiến những kiến thức học được không còn khớp hoàn toàn với thực tế.
- Kiệt sức và đánh mất ý nghĩa: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Nhiều người rời bỏ chuyên môn không phải vì họ kém cỏi, mà vì môi trường đó không còn nuôi dưỡng được tâm hồn họ nữa.
Định nghĩa lại thành công và sự bền vững
Thạc sĩ Đoàn khẳng định: "Tôi không bao giờ dùng vị thế hay chức danh để đo lường thành công. Mỗi chúng ta đều có quyền tự định nghĩa thành tựu cho riêng mình."
Thành công có thể là sự bình an trong nội tâm, là khả năng sống đúng với giá trị cốt lõi mà không đánh mất bản thân. Một cuộc đời làm việc bền vững là khi ta vừa đóng góp được cho xã hội, vừa giữ gìn được sức khỏe tinh thần.
"Bất kỳ công việc nào giúp bạn sống thoải mái, tử tế và không bị vắt kiệt sức lực, thì tôi nghĩ đó đều là một thành công đáng trân trọng," ông nhấn mạnh.
Áp lực dịp Tết và thông điệp nâng đỡ
Mỗi dịp Tết đến, chúng ta thường thấy những cuộc sum họp đi kèm với sự so sánh, phán xét về thành tựu. Những áp lực vô hình ấy khiến người trẻ sợ hãi việc phải đối thoại.
Thạc sĩ Đoàn chia sẻ: "Đi chậm không có nghĩa là đi sai. Có người nở hoa sớm, có người cần cả thập kỷ để bén rễ. Tôi nghĩ, sự dũng cảm của người trẻ hôm nay nằm ở chỗ họ không tự dán nhãn 'thất bại' cho mình khi con đường đi khác với kỳ vọng của số đông."
Ông kêu gọi: "Thay vì biến Tết thành một 'cuộc thi thành tựu', tôi mong rằng chúng ta hãy biến nó thành dịp để nâng đỡ nhau. Xã hội sẽ trở nên lành mạnh hơn rất nhiều nếu chúng ta bớt hỏi người trẻ đã đạt được chức vụ gì, mà hãy hỏi nhiều hơn rằng: 'Năm qua, con sống có ổn không?'"
Ông nhắc nhở: "Không phải ai đi chậm cũng vì lười biếng; rất nhiều người đang cố gắng đứng vững sau những đợt sóng ngầm kiệt sức mà người ngoài không thể thấy."
Nâng đỡ bắt đầu từ sự tử tế
Cuối cùng, Thạc sĩ Đoàn tin rằng, nâng đỡ một người trẻ không cần đến những triết lý lớn lao. Nó đơn giản chỉ bắt đầu từ sự tử tế trong cách chúng ta đặt câu hỏi và lắng nghe, để họ được tôn trọng như một con người trọn vẹn, thay vì chỉ là một bản báo cáo thành tích.
