Rối loạn dạng cơ thể: Căn bệnh tâm lý 'ẩn mình' gây chóng mặt, mất thăng bằng ở người trẻ
Mỗi buổi sáng đến văn phòng, anh Hùng, 34 tuổi, nhân viên một công ty công nghệ tại Hà Nội, lại cảm thấy lo lắng khi nhìn vào lịch làm việc. Chỉ cần thấy dòng chữ “họp giao ban”, tim anh đã đập nhanh hơn một cách bất thường. Trong không gian phòng họp đông đúc, anh thường xuyên trải qua cảm giác chóng mặt, tay chân bủn rủn, như thể sắp ngất xỉu. “Có lúc đang ngồi họp, tôi bỗng thấy đất dưới chân chao đảo, đầu quay cuồng. Tôi phải xin ra ngoài vì sợ mình gục xuống ngay trước mặt đồng nghiệp”, anh chia sẻ. Những cơn mất thăng bằng xuất hiện đột ngột khiến anh dần né tránh các buổi họp nhóm. Công việc vốn quen thuộc bỗng trở nên nặng nề khi anh liên tục mất tập trung. Buổi tối, anh trằn trọc hàng giờ, vừa mệt mỏi vừa lo lắng không hiểu cơ thể mình đang gặp vấn đề gì.
Hành trình tìm kiếm chẩn đoán chính xác
Trong gần một năm, Hùng đã đi khám ở nhiều nơi. Anh từng làm nội soi tiêu hóa vì nghĩ mình bị trào ngược, đo tim mạch vì nghi ngờ rối loạn nhịp tim, rồi chụp chiếu để tìm vấn đề thần kinh khi các cơn chóng mặt ngày càng dày đặc hơn. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm đều cho thấy mọi chỉ số bình thường. Chỉ đến khi tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần, Hùng mới nhận được lời giải thích khiến anh sững sờ: Anh mắc Somatic Symptom Disorder, một loại rối loạn tâm lý khiến người bệnh xuất hiện nhiều triệu chứng cơ thể rõ rệt, nhưng các kiểm tra y khoa không tìm thấy nguyên nhân thực thể tương xứng. “Cơ thể anh không hề ‘giả vờ’ bệnh. Các triệu chứng là thật, nhưng nguồn gốc nằm ở sự căng thẳng và lo âu kéo dài”, bác sĩ giải thích. Khi đó, Hùng mới hiểu vì sao những cơn hồi hộp, chóng mặt và mất ngủ đã âm thầm kéo tụt chất lượng sống của mình, đồng thời làm năng suất công việc giảm sút từng ngày.
Trường hợp tương tự: Nỗi sợ hãi vô hình
Anh Hoàng, 37 tuổi, từng là người năng động trong công ty truyền thông nơi anh làm việc. Nhưng hơn một năm trở lại đây, anh bắt đầu sợ phải ra ngoài. Mỗi lần bước xuống cầu thang hay đi giữa nơi đông người, anh có cảm giác cơ thể chao đảo. “Tôi cứ nghĩ mình sắp ngã. Có hôm đang đi giữa phố, tôi phải đứng bám vào tường vì thấy đất như rung lên”, anh kể lại. Ban đầu, Hoàng cho rằng đó chỉ là mệt mỏi thông thường. Nhưng các cơn mất thăng bằng xuất hiện ngày càng nhiều. Anh dần bỏ các buổi gặp bạn bè, hạn chế đi lại và né tránh cả những cuộc họp đông người ở công ty. Trong văn phòng, anh thường xuyên mất tập trung, đầu óc lơ mơ như đang say xe. Đêm đến, anh trằn trọc vì lo lắng cho sức khỏe của mình. “Có thời gian tôi nghĩ mình mắc bệnh tim, rồi lại sợ bị u não”, anh chia sẻ.
Anh lần lượt đi khám từ chuyên khoa tiêu hóa, tim mạch đến thần kinh. Hàng loạt xét nghiệm được thực hiện, nhưng kết quả vẫn bình thường. Cảm giác bất an vì thế càng lớn dần. Cuối cùng, khi được giới thiệu đến bác sĩ tâm thần, Hoàng mới biết mình cũng mắc Somatic Symptom Disorder. Theo bác sĩ, ở rối loạn này, người bệnh có thể xuất hiện nhiều biểu hiện như chóng mặt, đau ngực, khó thở, mệt mỏi… dù không có tổn thương thực thể tương ứng. Những lo lắng kéo dài khiến họ ngày càng chú ý quá mức đến các tín hiệu của cơ thể. Với Hoàng, điều khiến anh bất ngờ nhất không phải là chẩn đoán, mà là việc các triệu chứng tưởng như “bệnh lý cơ thể” thực chất lại bắt nguồn từ sức khỏe tâm thần. “Ít nhất bây giờ tôi đã biết chuyện gì đang xảy ra với mình”, anh nói sau nhiều tháng sống trong cảm giác hoang mang không lời giải.
Chuyên gia phân tích và phương pháp điều trị
Theo bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, rối loạn dạng cơ thể là tình trạng dai dẳng, có thể ảnh hưởng sâu sắc đến công việc và đời sống xã hội của người bệnh. Điều đáng nói, nhiều bệnh nhân rơi vào vòng xoáy lo lắng, bận tâm quá mức về sức khỏe dù các kiểm tra y khoa không phát hiện tổn thương thực thể tương xứng. Với trường hợp này, bác sĩ chỉ định điều trị kết hợp giữa:
- Tâm lý trị liệu nhận thức – hành vi (CBT): Nhằm giúp người bệnh điều chỉnh những suy nghĩ sai lệch về sức khỏe.
- Thuốc chống trầm cảm nhóm SSRI liều thấp: Như sertraline hoặc escitalopram để giảm mức độ lo âu kéo dài.
Song song với điều trị, bệnh nhân được khuyến khích:
- Tập các bài thư giãn.
- Tăng cường vận động thể chất.
- Sắp xếp lại nhịp sinh hoạt hợp lý.
- Học cách chấp nhận những điều không hoàn hảo trong cuộc sống.
Xu hướng gia tăng và lời khuyên từ chuyên gia
Theo các chuyên gia, rối loạn dạng cơ thể đang có xu hướng gia tăng ở nhóm người trẻ trí thức, những người cầu toàn, sống lý trí và có xu hướng kiểm soát mọi thứ quá mức. Nếu không được phát hiện sớm, tình trạng này có thể kéo dài nhiều năm, làm suy giảm chất lượng sống và hiệu suất lao động một cách đáng kể. Việc điều trị hiệu quả cần sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ chuyên khoa tâm thần, bác sĩ đa khoa và chuyên gia tâm lý, nhằm giúp người bệnh vừa kiểm soát triệu chứng, vừa thay đổi cách nhìn nhận, ứng phó với những lo lắng về sức khỏe. Điều này không chỉ cải thiện sức khỏe tâm thần mà còn giúp họ lấy lại cân bằng trong công việc và cuộc sống hàng ngày.
