Hội chứng 'hồn treo cành quất' hậu Tết: Ám ảnh tâm lý của dân văn phòng
Sau những ngày Tết Nguyên đán ấm áp bên gia đình, nhiều người lao động tại các thành phố như Hà Nội và Phú Thọ đang phải đối mặt với một hiện tượng tâm lý phổ biến, thường được ví von là "hồn treo cành quất". Đây không chỉ là cảm giác mệt mỏi thông thường mà còn là một dạng rối loạn thích nghi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu suất công việc và chất lượng cuộc sống.
Những câu chuyện thực tế từ văn phòng
Thanh, một nhân viên kinh doanh kỳ cựu tại Hà Nội, từng được đồng nghiệp mệnh danh là "cỗ máy in tiền", giờ đây ngồi bất động trước màn hình máy tính. Dù đã là ngày làm việc thứ hai sau kỳ nghỉ Tết, nhưng tập tài liệu "Chiến lược tăng trưởng quý I/2026" trên bàn anh vẫn nằm im lìm ở góc khuất. Tiếng máy in rè rè, tiếng đồng hồ tích tắc, và cả những cuộc trao đổi của sếp ngoài sảnh chỉ khiến anh thêm phần mệt mỏi. Cứ mỗi 5 phút, Thanh lại vô thức cầm điện thoại lên xem lại ảnh họp lớp, ảnh du xuân, rồi thở dài đặt xuống, như thể tâm trí vẫn còn mắc kẹt trong những kỷ niệm vui vẻ.
Trong khi đó, Thủy, 25 tuổi, một nhân viên tư vấn bảo hiểm sống tại phường Vĩnh Yên nhưng làm việc tại phường Việt Trì, Phú Thọ, cách nhà 30 km, cũng rơi vào tình trạng tương tự. Từ một người có kỷ luật sắt đá, luôn dậy lúc 5h30 để chuẩn bị cho giờ làm việc 7h30, cô giờ đây hoàn toàn mất kiểm soát về thời gian. "Tôi không thể dậy đúng giờ dù đã cưỡng ép bản thân ngủ sớm. Hậu quả là sáng nào cũng vội vã, không kịp ăn uống hay chỉn chu vẻ ngoài", Thủy chia sẻ. Sự xáo trộn này kéo theo hiệu suất công việc sụt giảm rõ rệt, khi cô thường xuyên rơi vào trạng thái lơ mơ, thiếu tỉnh táo và không thể tập trung xử lý công việc trong suốt hai ngày đầu tiên trở lại văn phòng.
Trên bàn làm việc, Thủy luôn để sẵn gói bánh, kẹo và mở nhạc để chống lại cơn buồn ngủ và mệt mỏi, nhưng những biện pháp tạm thời này dường như không đủ để lấp đầy khoảng trống tinh thần.
Phân tích chuyên sâu từ các chuyên gia tâm lý
Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần tại Bệnh viện E, cho biết số lượng bệnh nhân đến khám vì các vấn đề tâm lý như rối loạn giấc ngủ, lo âu, buồn chán và mất năng lượng thường tăng vọt từ 15-30% ngay sau kỳ nghỉ Tết. "Những người làm việc trong môi trường áp lực cao hoặc sống xa gia đình là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất", bác sĩ Chung nhấn mạnh. Biểu hiện lâm sàng thường thấy bao gồm khí sắc trầm uất, mất hứng thú kéo dài, cảm giác tội lỗi vì không hoàn thành công việc, và thậm chí là những suy nghĩ bi quan về tương lai.
Jeroen Nawijn, nhà tâm lý học tại Đại học Khoa học Ứng dụng Breda ở Hà Lan, lý giải rằng con người thường đạt đỉnh hạnh phúc trong kỳ nghỉ nhờ cảm giác tự do tuyệt đối. Khi kỳ nghỉ kết thúc, sự tự do này biến mất, kéo theo sự sụt giảm đột ngột của các hormone hạnh phúc. Suzanne Degges-White, Chủ tịch Khoa Tư vấn tại Đại học Bắc Illinois ở Mỹ, đồng tình và phân tích thêm rằng cú sốc tâm lý xảy ra khi chúng ta phải quay lại với chuỗi ngày giải trình, báo cáo và những deadline chồng chất. Sự tương phản giữa tự do và trách nhiệm tạo ra một khoảng trống hụt hẫng mà não bộ chưa kịp thích nghi.
Dưới góc độ sinh học, thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, chỉ ra nguyên nhân cốt lõi nằm ở sự rối loạn nhịp sinh học. Những ngày Tết với lịch trình thức khuya, di chuyển liên tục và chế độ ăn uống giàu đạm, đường đã phá vỡ chu kỳ ngủ - thức ổn định. Khi quay lại guồng quay công sở, cơ thể rơi vào trạng thái "jet lag xã hội", dẫn đến mệt mỏi và thiếu năng lượng trầm trọng.
Hơn nữa, tâm lý dồn nén kỳ vọng vào Tết như một "phần thưởng lớn" khiến não bộ mất đi điểm tựa hưng phấn khi hội hè kết thúc, gây ra cảm giác trống rỗng sâu sắc. Theo chuyên trang tâm lý Verywell Mind, cảm giác buồn bã này còn có thể là dấu hiệu của chứng Rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD), thường xuất hiện vào thời điểm giao mùa ảm đạm, làm trầm trọng thêm sự thiếu hụt động lực.
Giải pháp thiết thực để vượt qua khủng hoảng
Mặc dù trạng thái này thường chỉ kéo dài vài ngày, nhưng nếu không được kiểm soát, nó có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như lạm dụng chất kích thích hoặc tái phát các rối loạn tâm thần tiềm ẩn. Để thoát khỏi sức ỳ này, các chuyên gia khuyến nghị không nên ép bản thân "tăng tốc" ngay lập tức. Thay vào đó, cần áp dụng một chiến lược "hạ cánh mềm" bằng cách điều chỉnh lại đồng hồ sinh học thông qua giấc ngủ trước 23h, vận động nhẹ nhàng và thanh lọc cơ thể với chế độ dinh dưỡng giảm đường, bột.
Quan trọng hơn là sự điều chỉnh về tư duy quản trị công việc. Bác sĩ Chung nhấn mạnh rằng mục tiêu không phải là "hết mệt ngay", mà là quay lại nhịp độ bền vững. Áp dụng chiến lược này, Thanh đã quyết định xé nhỏ mục tiêu của mình. Thay vì vật lộn với bản kế hoạch dài 20 trang, anh chỉ tập trung vào ba đầu việc quan trọng nhất và dọn dẹp lại bàn làm việc. Một cuộc gọi chúc mừng năm mới tới khách hàng đã giúp anh tìm lại được luồng điện tích cực từ những tiếng cười và sự kết nối.
Với Thủy, cô học cách chấp nhận sự uể oải này như một "khoảng nghỉ tâm lý" cần thiết, một bước đệm để cơ thể chuyển trạng thái từ thư giãn sang tập trung, thay vì tự trách móc bản thân. Cô nhận ra rằng việc cho phép bản thân có thời gian thích nghi sẽ giúp quá trình hồi phục diễn ra tự nhiên và hiệu quả hơn.
Nhìn chung, hội chứng "hồn treo cành quất" hậu Tết là một thách thức tâm lý không thể xem thường, đòi hỏi sự hiểu biết và hành động phù hợp từ cả cá nhân và tổ chức để đảm bảo sức khỏe tinh thần và năng suất lao động được duy trì ổn định.
