Bé gái 10 tuổi trầm cảm sau hỏa hoạn: Hồi chuông cảnh báo về sức khỏe tâm thần trẻ em
Viện Sức khỏe tâm thần từng tiếp nhận một trường hợp đáng chú ý: một bé gái 10 tuổi ở Hà Nội nhập viện trong tình trạng lo lắng, căng thẳng, sợ hãi, khóc lóc, mất ngủ và có dấu hiệu trầm cảm rõ rệt. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc em vừa thoát khỏi một đám cháy lớn tại nơi gia đình sinh sống. Sau 13 ngày điều trị tích cực bao gồm thuốc, liệu pháp tâm lý, hỗ trợ học tập và sinh hoạt, tình trạng của bé đã dần ổn định. Đáng mừng là khi tái khám sau một năm, trẻ đã học tập và có sức khỏe ổn định trở lại.
Các rối loạn tâm thần thường gặp ở trẻ sau thảm họa
Theo các chuyên gia của Viện Sức khỏe tâm thần, các biến cố mà trẻ trải qua hoặc chứng kiến có thể dẫn đến nhiều rối loạn tâm thần. Các rối loạn thường gặp bao gồm phản ứng stress cấp, triệu chứng stress sau sang chấn, rối loạn lo âu, trầm cảm và rối loạn giấc ngủ. Điều đáng lưu ý là các biểu hiện này thay đổi theo từng lứa tuổi.
Đối với trẻ nhỏ từ 5 tuổi trở xuống, do khó khăn trong việc thể hiện bằng ngôn ngữ, các em thường có biểu hiện như bám chặt người chăm sóc, khóc lóc, nổi cơn giận dữ, cáu kỉnh, hoặc quay trở lại các hành vi như tè dầm và mút ngón tay. Nỗi sợ hãi cũng gia tăng, chẳng hạn như sợ bóng tối, quái vật, hoặc sợ ở một mình.
Trong khi đó, trẻ lớn hơn từ 6 tuổi trở lên và thanh thiếu niên có thể thu mình, cô lập khỏi gia đình và bạn bè, sử dụng ma túy, rượu hoặc thuốc lá, gây rối, thiếu tôn trọng, phá hoại, hoặc biểu hiện tức giận và oán hận.
Tỷ lệ mắc rối loạn cao và sự dễ tổn thương của trẻ em
Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ mắc rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) ở trẻ em và thanh thiếu niên sống sót sau động đất và lũ lụt dao động đáng kể. Cụ thể, tỷ lệ này lần lượt là 19,2% trong 6 tháng đầu, 30% trong năm thứ hai, 24,4% trong năm thứ ba và 20,4% trong năm thứ tư sau thảm họa, với bé gái có nguy cơ cao hơn.
Một phân tích tổng hợp về PTSD và trầm cảm tiết lộ tỷ lệ mắc PTSD ở trẻ em và thanh thiếu niên là 26,49%, trong khi tỷ lệ trầm cảm lên đến 32,35%. Ngoài ra, các triệu chứng trầm cảm, lo âu và rối loạn giấc ngủ cũng phổ biến với tỷ lệ lần lượt là 31%, 31% và 42%.
Trẻ em được xem là nhóm dễ bị tổn thương do nhiều yếu tố:
- Não bộ và chức năng điều hòa cảm xúc còn đang phát triển.
- Khả năng hiểu, diễn đạt và tự bảo vệ còn hạn chế.
- Phụ thuộc nhiều vào cha mẹ và người chăm sóc.
- Dễ bị ảnh hưởng khi gia đình, trường học và cộng đồng bị đứt gãy.
- Phản ứng theo lứa tuổi nên dễ bị bỏ sót hoặc hiểu sai.
Can thiệp sớm và vai trò của gia đình, nhà trường
Việc can thiệp sớm sau sang chấn là vô cùng quan trọng để giúp trẻ phục hồi. Sự hỗ trợ từ nhà trường và cộng đồng đóng vai trò then chốt:
- Giáo viên có thể giúp nhận diện trẻ có nguy cơ thông qua quan sát hành vi.
- Các hoạt động nhóm, bạn bè và hỗ trợ xã hội giúp tăng khả năng chống chịu của trẻ.
- Can thiệp học đường đã được chứng minh có hiệu quả trong việc giảm triệu chứng PTSD, lo âu và trầm cảm.
Đặc biệt, cần cho trẻ cơ hội chia sẻ cảm xúc khi các em sẵn sàng, tuyệt đối không ép buộc trẻ kể lại chi tiết sự kiện đau thương. Khi nhận thấy trẻ có dấu hiệu bất ổn tâm lý như thay đổi hành vi, cảm xúc tiêu cực, hoặc rối loạn giấc ngủ, gia đình và người chăm sóc cần đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần để được hỗ trợ kịp thời và chuyên nghiệp.
