Nhiều bậc phụ huynh thường có thói quen khen con mình thông minh mỗi khi trẻ làm tốt một việc gì đó. Tuy nhiên, các chuyên gia tâm lý cảnh báo rằng việc khen ngợi không đúng cách, đặc biệt là khen trẻ thông minh, có thể phản tác dụng và khiến trẻ khó thành công hơn khi trưởng thành. Dưới đây là ba kiểu trẻ em càng được khen thông minh càng khó đạt được thành tựu trong cuộc sống.
1. Trẻ sợ thất bại và né tránh thử thách
Khi trẻ được khen là thông minh, chúng có thể hình thành tư duy rằng thành công đến từ năng lực bẩm sinh, không phải từ nỗ lực. Điều này khiến trẻ sợ hãi thất bại, bởi thất bại đồng nghĩa với việc chúng không còn thông minh nữa. Những đứa trẻ này thường né tránh những thử thách mới, chỉ làm những việc dễ dàng để duy trì hình ảnh thông minh. Hậu quả là chúng thiếu khả năng đối mặt với khó khăn và không phát triển được sự kiên trì cần thiết để thành công trong cuộc sống.
2. Trẻ dễ bỏ cuộc khi gặp khó khăn
Một kiểu trẻ khác là những em luôn muốn được công nhận là thông minh nên khi gặp bài toán khó hoặc tình huống phức tạp, chúng dễ dàng bỏ cuộc. Lý do là vì nếu tiếp tục cố gắng mà thất bại, chúng sẽ cảm thấy mình không thông minh. Thay vì tìm cách vượt qua, trẻ chọn từ bỏ để bảo vệ cái tôi. Nghiên cứu của nhà tâm lý học Carol Dweck tại Đại học Stanford chỉ ra rằng những đứa trẻ được khen vì nỗ lực thay vì thông minh có xu hướng kiên trì hơn và đạt kết quả cao hơn trong học tập.
3. Trẻ thiếu khả năng hợp tác và học hỏi từ người khác
Trẻ em được khen thông minh quá mức có thể trở nên tự cao và khó chấp nhận ý kiến của người khác. Chúng cho rằng mình đã giỏi nên không cần học hỏi thêm. Điều này cản trở khả năng hợp tác trong nhóm và làm việc tập thể – những kỹ năng quan trọng trong môi trường làm việc hiện đại. Thành công thường đến từ sự khiêm tốn, học hỏi không ngừng và biết lắng nghe, thay vì chỉ dựa vào trí thông minh bẩm sinh.
Giải pháp: Khen đúng cách để trẻ phát triển toàn diện
Thay vì khen trẻ thông minh, cha mẹ nên tập trung khen ngợi quá trình và nỗ lực của trẻ. Ví dụ, thay vì nói 'Con thông minh quá!', hãy nói 'Mẹ khen con vì đã cố gắng hết sức để giải bài toán này'. Cách khen này giúp trẻ hiểu rằng thành công đến từ sự chăm chỉ và kiên trì, từ đó xây dựng tư duy phát triển (growth mindset). Ngoài ra, cha mẹ cũng nên dạy trẻ đối mặt với thất bại, coi đó là cơ hội để học hỏi và trưởng thành.
Việc thay đổi cách khen ngợi có thể giúp trẻ tự tin hơn, sẵn sàng đón nhận thử thách và phát triển các kỹ năng cần thiết để thành công trong tương lai. Đừng để những lời khen thông minh vô tình trở thành rào cản cho sự phát triển của con bạn.
