Tết này 'đùa có chừng': Chê bai người khác có thể bị phạt đến 30 triệu đồng
Trong không khí lễ hội mùa xuân, những câu nói đùa, trêu ghẹo thường xuất hiện như một phần của giao tiếp xã hội. Tuy nhiên, việc buông ra những lời chê bai ngoại hình như "ế truyền kiếp", "gái ế", "béo thế", "mập quá", hay "hai lưng à" không chỉ là chuyện vui đùa đơn thuần. Thực tế, đây là hành vi có thể xâm phạm nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm và uy tín của người khác, gây ảnh hưởng nặng nề đến tâm lý, thậm chí dẫn đến trầm cảm hoặc các hậu quả bi thảm hơn.
Pháp luật bảo vệ danh dự và nhân phẩm
Theo Hiến pháp 2013, mọi người đều có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm. Khoản 1 Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015 cũng nhấn mạnh rằng danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Do đó, bất kỳ hành vi nào sử dụng ngôn ngữ hoặc cử chỉ để chế giễu, chê bai người khác đều có thể bị xử lý theo quy định, từ xử phạt hành chính đến trách nhiệm hình sự.
Mức xử phạt hành chính và hình sự
Căn cứ vào Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi trêu ghẹo, xúc phạm, lăng mạ, khiêu khích, hoặc bôi nhọ danh dự, nhân phẩm người khác có thể bị phạt tiền từ 2 đến 3 triệu đồng. Trong các trường hợp đặc biệt, mức phạt có thể cao hơn:
- Lăng mạ người thi hành công vụ: phạt từ 4 đến 6 triệu đồng.
- Xúc phạm thành viên trong gia đình: phạt từ 5 đến 10 triệu đồng.
- Sử dụng mạng xã hội để xúc phạm: phạt từ 10 đến 20 triệu đồng theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP.
Nếu hành vi vi phạm đạt mức độ nghiêm trọng, người phạm tội có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017. Hình phạt bao gồm:
- Phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 đến 30 triệu đồng, hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
- Trong các trường hợp như phạm tội nhiều lần, lợi dụng chức vụ, hoặc sử dụng mạng máy tính, mức phạt tù có thể từ 3 tháng đến 5 năm.
- Hình phạt bổ sung: cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc hành nghề từ 1 đến 5 năm.
Bồi thường thiệt hại
Ngoài trách nhiệm pháp lý, người có hành vi miệt thị ngoại hình còn phải bồi thường thiệt hại cho nạn nhân theo Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015. Các khoản bồi thường bao gồm:
- Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc giảm sút.
- Bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần, với mức tối đa không quá 10 lần lương cơ sở (hiện nay là 18 triệu đồng).
Khi nào vui đùa không bị xử phạt?
Pháp luật không có quy định cụ thể về việc chê người khác béo, lùn, xấu, hay ế bị xử phạt. Việc xác định hành vi có phải là xúc phạm danh dự, nhân phẩm hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm hoàn cảnh, trình độ nhận thức, mối quan hệ giữa các bên, và dư luận xã hội. Nếu lời chê bai chỉ là câu chuyện đùa giữa các thành viên và không gây tổn thương, thì không bị xử phạt. Tuy nhiên, vui đùa cần dựa trên sự tôn trọng; nếu đối phương cảm thấy không buồn cười hoặc tức giận, đó có thể bị coi là vô lễ.
Do đó, trong dịp Tết và các sự kiện xã hội, mọi người nên thông minh và tinh tế khi khen chê, đảm bảo đúng người, đúng lúc, và tuân thủ pháp luật để tránh những hậu quả nặng nề không đáng có.
