Tết này 'đùa có chừng': Chê bai ngoại hình có thể bị phạt đến 30 triệu đồng
Trong không khí vui tươi của dịp Tết, những câu nói trêu ghẹo, chê bai ngoại hình như "ế truyền kiếp", "gái ế", "béo thế", "mập quá" thường xuất hiện như một thói quen vô thức. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng những lời nói tưởng chừng vô hại này có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng, với mức phạt tiền lên đến 30 triệu đồng, thậm chí là hình phạt tù theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Hậu quả tâm lý nặng nề từ những lời 'đùa' vô tâm
Thực tế cho thấy, việc buông ra những câu nói mang tính chế giễu, chê bai người khác là điều xảy ra hằng ngày trong cuộc sống. Nhiều người cứ ngỡ đó chỉ là bông đùa, nhưng vô tình đang gián tiếp làm ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm và uy tín của người nghe. Một hai lần có thể không đáng kể, nhưng nếu lặp đi lặp lại quá nhiều, người bị chê bai sẽ cảm thấy khó chịu, mặc cảm, thậm chí dẫn đến trầm cảm hoặc có ý định tự tử trong những trường hợp nghiêm trọng.
Theo Hiến pháp 2013, mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm. Đồng thời, Khoản 1 Điều 34 Bộ luật Dân sự 2015 nhấn mạnh: Danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Do đó, bất kỳ hành vi nào xâm phạm đến những giá trị này đều có thể bị xử lý theo quy định.
Mức xử phạt hành chính và hình sự cụ thể
Căn cứ vào điểm a khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, người có hành vi trêu ghẹo, xúc phạm, lăng mạ, khiêu khích, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm người khác có thể bị phạt tiền từ 2 đến 3 triệu đồng. Trong một số trường hợp đặc biệt, mức phạt còn cao hơn:
- Lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm người thi hành công vụ: Phạt từ 4 đến 6 triệu đồng.
- Xúc phạm, chì chiết danh dự, nhân phẩm của thành viên trong gia đình: Phạt từ 5 đến 10 triệu đồng.
- Hành vi xúc phạm thông qua mạng xã hội: Phạt từ 10 đến 20 triệu đồng theo điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP.
Nếu hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng hơn, người phạm tội có thể phải đối mặt với trách nhiệm hình sự về Tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017. Hình phạt bao gồm:
- Phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10 đến 30 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm.
- Trong các trường hợp như phạm tội nhiều lần, lợi dụng chức vụ, sử dụng mạng máy tính, hoặc gây rối loạn tâm thần với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%, mức phạt có thể lên đến 2 năm tù.
- Nếu gây rối loạn tâm thần với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên hoặc làm nạn nhân tự sát, hình phạt có thể từ 2 đến 5 năm tù.
Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm.
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
Không chỉ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, người có hành vi miệt thị ngoại hình người khác còn phải bồi thường thiệt hại cho nạn nhân. Theo Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015, các mức bồi thường bao gồm:
- Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.
- Thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút.
- Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do hành vi xúc phạm gây ra. Nếu không thỏa thuận được, mức bồi thường tối đa không quá 10 lần mức lương cơ sở (hiện nay là 1,8 triệu đồng/tháng, tương đương 18 triệu đồng).
Khi nào hành vi chê bai không bị xử phạt?
Cần lưu ý rằng, không phải mọi lời chê bai đều bị xử phạt. Pháp luật hiện hành không có điều khoản cụ thể về việc chê người khác béo, lùn, xấu, ế... bị xử phạt. Việc xác định một hành vi có phải là xúc phạm danh dự, nhân phẩm hay không phụ thuộc vào nhiều yếu tố như hoàn cảnh, trình độ nhận thức, mối quan hệ giữa các bên, địa vị xã hội, phong tục tập quán và dư luận xã hội.
Nếu lời chê bai chỉ là câu chuyện đùa giữa các thành viên và không khiến ai cảm thấy bị xúc phạm, tổn thương, thì hành vi đó có thể không bị xử phạt theo quy định trên. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải biết nắm bắt chừng mực trong giao tiếp. Vui đùa nên dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau, chỉ khi đối phương cảm thấy buồn cười thì đó mới thực sự là trò đùa. Ngược lại, nếu đối phương cảm thấy khó chịu hoặc tức giận, hành vi đó có thể bị coi là vô lễ và thiếu lịch sự.
Do đó, trong dịp Tết này, mọi người nên thông minh và tinh tế hơn khi khen chê, đảm bảo rằng lời nói của mình không chỉ đúng người, đúng lúc mà còn phù hợp với các quy định pháp luật, tránh để những lời 'đùa' vô tình trở thành gánh nặng tài chính và pháp lý không đáng có.
