Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần ghi nguồn là có thể thoải mái sử dụng bài báo của người khác trên mạng xã hội mà không vi phạm pháp luật. Thế nhưng, đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm, tiềm ẩn những rủi ro pháp lý không nhỏ.
Sự bùng nổ của các nền tảng mạng xã hội đã khiến nội dung báo chí ngày càng dễ bị sao chép, biến tấu và khai thác lại với tốc độ chóng mặt. Một bài viết có thể được đăng nguyên văn lên fanpage, cắt dựng thành video ngắn, dùng làm chất liệu câu tương tác hoặc được AI viết lại để phục vụ quảng cáo, bán hàng.
Đáng nói, nhiều tài khoản, hội nhóm không chỉ chia sẻ lại thông tin một cách tự phát mà còn biến nội dung báo chí thành nguồn nguyên liệu để tăng lượt xem, kéo người theo dõi và tạo doanh thu. Trong khi đó, không ít người vẫn cho rằng chỉ cần ghi nguồn, gắn đường dẫn hoặc chỉnh sửa vài câu chữ là có thể tránh trách nhiệm pháp lý.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, luật sư Nguyễn Văn Duy, Giám đốc Công ty Luật Hoàng Duy và Cộng sự, đã phân tích những hiểu lầm phổ biến, rủi ro pháp lý và các lỗ hổng khiến tình trạng vi phạm bản quyền báo chí trên mạng xã hội vẫn diễn biến phức tạp.
Những hành vi vi phạm bản quyền báo chí trên mạng xã hội
Thưa luật sư, theo quy định mới, những hành vi nào trên mạng xã hội có thể bị xem là vi phạm bản quyền báo chí, kể cả khi người đăng đã “ghi nguồn” hoặc chỉnh sửa lại nội dung?
- Đây là điểm nhiều người vẫn hiểu nhầm. “Ghi nguồn” không phải là căn cứ miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả bao gồm quyền cho phép hoặc không cho phép người khác sử dụng tác phẩm. Ghi nguồn chỉ là nghĩa vụ đạo đức - nghĩa vụ pháp lý bắt buộc là phải được sự đồng ý của chủ thể quyền trước khi sử dụng.
Các hành vi cụ thể có thể cấu thành vi phạm theo Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP: đăng lại toàn văn bài báo dù có hay không ghi nguồn; cắt ghép, tóm tắt làm thay đổi ý nghĩa nguyên tác; chia sẻ ảnh, infographic, video thuộc tác phẩm báo chí; dùng nội dung báo chí làm kịch bản livestream hoặc podcast có thu lợi kinh tế.
Ghi nguồn không phải là lá chắn pháp lý. Nghĩa vụ quan trọng nhất trước khi sử dụng tác phẩm báo chí là phải có sự đồng ý của chủ thể quyền.
Điểm mới đáng chú ý của Nghị định 174: ngoài phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng với cá nhân, cơ quan chức năng còn có thể áp dụng biện pháp bổ sung là buộc gỡ nội dung và khóa tài khoản, trang cá nhân, hội nhóm hoặc kênh nội dung trên mạng xã hội. Đây là công cụ thực thi mạnh hơn hẳn so với các quy định trước.
Hành vi trục lợi từ chất xám báo chí
Việc các fanpage sử dụng nội dung báo chí để kéo tương tác, bán quảng cáo hoặc xây dựng kênh kiếm tiền có thể bị xem là hành vi trục lợi từ chất xám của cơ quan báo chí hay không?
- Hoàn toàn có cơ sở pháp lý để xác định đây là hành vi trục lợi. Khi một fanpage dùng nội dung báo chí để thu hút lượt xem, từ đó bán quảng cáo hoặc nhận doanh thu từ nền tảng, thực chất họ đang thương mại hóa tài sản trí tuệ của người khác mà không trả phí bản quyền.
Khi một fanpage dùng bài báo để kéo lượt xem, bán quảng cáo hoặc nhận doanh thu từ nền tảng, họ đang thương mại hóa tài sản trí tuệ của người khác.
Luật Sở hữu trí tuệ không chỉ bảo vệ tác phẩm về mặt tinh thần mà còn bảo vệ quyền lợi kinh tế của chủ thể quyền. Đây chính là yếu tố tình tiết tăng nặng: hành vi có tính chất thương mại, có thu lợi bất chính từ tài sản của người khác. Cả khung hành chính theo Nghị định 174 lẫn khung dân sự theo Luật SHTT đều có đủ cơ sở xử lý.
Sử dụng AI viết lại nội dung báo chí
Hiện nay nhiều fanpage sử dụng AI để viết lại bài báo, đổi tiêu đề, dựng video hoặc tóm tắt nội dung nhằm tránh bị phát hiện sao chép. Về mặt pháp lý, các hành vi này có còn được xem là xâm phạm quyền tác giả hay không?
- Câu trả lời là có.
Một bài phóng sự điều tra, bài phân tích chuyên sâu, bài phỏng vấn được đầu tư chất xám, toàn bộ hình thức thể hiện, cấu trúc dẫn dắt, góc nhìn biên tập, cách tổ chức thông tin, đều được bảo hộ nghiêm ngặt. Đây là ranh giới quan trọng mà nhiều người bỏ qua.
Do đó, hành vi làm tác phẩm phái sinh trái phép, dùng AI viết lại, tóm tắt, dựng video từ nội dung gốc, được xử lý theo Điều 10 Nghị định 341/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan, có hiệu lực từ 15/02/2026.
Cụ thể: phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng đối với hành vi làm tác phẩm phái sinh mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả; và từ 20 đến 30 triệu đồng nếu hành vi đó còn xâm phạm quyền nhân thân của tác giả. Tổ chức vi phạm bị phạt gấp đôi.
Nguyên nhân tình trạng vi phạm bản quyền báo chí tràn lan
Vì sao tình trạng đăng lại nội dung báo chí trái phép trên mạng xã hội vẫn diễn ra tràn lan dù pháp luật đã có quy định về quyền tác giả từ nhiều năm nay?
- Xét dưới góc độ quản lý nhà nước và thực thi pháp luật, tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí số kéo dài do ba nguyên nhân cốt lõi sau:
- Sự lệch pha giữa lợi nhuận và rủi ro pháp lý: Trong suốt thời gian dài, hành vi tái đăng lại mang lại nguồn thu nhập rất lớn và nhanh chóng từ quảng cáo, lượt xem trên các nền tảng xuyên biên giới. Trong khi đó, xác suất bị cơ quan chức năng phát hiện và xử lý là cực kỳ thấp. Đây trở thành một bài toán kinh tế có lợi cho các đối tượng kinh doanh nội dung phi đạo đức: lợi nhuận cao nhưng rủi ro gần như bằng không.
- Lỗ hổng lớn trong nhận thức pháp luật của cộng đồng: Một bộ phận lớn quản trị viên Fanpage và người dùng mạng xã hội vẫn có tư duy sai lệch rằng mạng Internet là không gian "dùng chung". Họ lầm tưởng rằng chỉ cần "ghi nguồn" hoặc trích dẫn tên cơ quan báo chí là đã đủ điều kiện miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Sự thiếu hụt giáo dục và phổ biến pháp luật về quyền tác giả số chính là nguyên nhân căn bản dẫn đến hành vi vi phạm tràn lan này.
- Sự thiếu hụt cơ chế phản ứng nhanh từ phía chủ thể quyền: Nội dung báo chí số lan truyền, bị sao chép và xé nhỏ tính bằng giây. Tuy nhiên, các cơ quan báo chí hiện nay phần lớn đều thiếu nhân sự chuyên trách, thiếu công cụ công nghệ để rà quét và theo dõi vi phạm. Quy trình báo cáo vi phạm, thu thập chứng cứ và chờ đợi cơ quan chức năng xử lý theo thủ tục hành chính hiện hành mất quá nhiều thời gian, khiến việc xử lý mất đi tính kịp thời và hiệu quả.
Mức phạt mới có đủ sức răn đe?
Các quy định xử phạt mới liệu đã đủ sức răn đe với các trang, nhóm kiếm tiền từ nội dung báo chí hay chưa, đặc biệt trong bối cảnh nhiều tài khoản hoạt động ẩn danh hoặc xuyên biên giới?
- Để đánh giá tính răn đe của khung chế tài này, chúng ta cần phân tích dưới hai góc độ kỹ thuật pháp lý và thực tiễn:
Thứ nhất, về nguyên tắc áp dụng mức phạt tiền.
Con số 20 đến 30 triệu đồng quy định tại Điều 95 Nghị định 174/2026/NĐ-CP là mức phạt áp dụng đối với cá nhân vi phạm. Theo quy định chung của Luật Xử lý vi phạm hành chính, đối với cùng một hành vi vi phạm, mức phạt tiền của tổ chức sẽ gấp đôi cá nhân. Do đó, các công ty truyền thông, tổ chức vận hành Fanpage hoặc hội nhóm vi phạm có thể bị xử phạt số tiền lên đến 60 triệu đồng. Đây là điểm kỹ thuật pháp lý quan trọng cần được truyền thông chính xác.
Thứ hai, tính răn đe thực chất đối với các đối tượng trục lợi.
Đối với các trang mạng quy mô lớn, có tổ chức: Thẳng thắn mà nói, mức phạt tiền này vẫn chưa đủ sức răn đe. Một trang hoặc kênh nội dung có hàng trăm nghìn, hàng triệu lượt theo dõi có thể khai thác doanh thu quảng cáo lên tới hàng trăm triệu đến hàng tỉ đồng mỗi năm từ việc "ăn cắp" chất xám báo chí. Nếu chỉ dừng lại ở phạt tiền, họ sẵn sàng chấp nhận nộp phạt như một khoản "chi phí vận hành doanh nghiệp" rồi tiếp tục lập trang mới để vi phạm.
Nhiều kênh có thể thu hàng trăm triệu đến hàng tỉ đồng mỗi năm từ việc “ăn cắp” chất xám báo chí và coi tiền phạt như một khoản chi phí vận hành.
Sức mạnh của Nghị định 174 không nằm ở số tiền phạt, mà nằm ở các biện pháp khắc phục hậu quả và chế tài bổ sung. Cơ quan chức năng hiện có quyền buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và khóa tài khoản, trang cá nhân, hội nhóm, kênh nội dung trên mạng xã hội. Việc tước bỏ vĩnh viễn phương tiện kiếm tiền (đóng băng tài sản số) mới là đòn đánh trực diện, có tính răn đe cao nhất.
Đối với tài khoản ẩn danh, xuyên biên giới: Đây vẫn là một khoảng trống pháp lý thách thức quyền lực thực thi của quốc gia sở tại. Khi chủ thể vi phạm đặt máy chủ hoặc cư trú ngoài lãnh thổ, việc phạt tiền hay khóa tài khoản phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ hợp tác quốc tế và áp lực pháp lý mà chúng ta đặt lên các nền tảng công nghệ toàn cầu.
Xin chân thành cảm ơn ông!
Tự ý chia sẻ tác phẩm báo chí lên mạng xã hội bị phạt đến 30 triệu đồng
Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 174/2026/NĐ-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin. Theo Điều 95, hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành hoặc đã có quyết định cấm lưu hành hoặc tịch thu, sẽ bị phạt tiền 20-30 triệu đồng. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/7.
