Người lao động cố tình nhận trợ cấp thất nghiệp khi đã có việc làm mới không chỉ phải hoàn trả tiền đã nhận mà còn mất quyền bảo lưu thời gian đóng bảo hiểm thất nghiệp, theo cảnh báo từ các chuyên gia tại tọa đàm do Báo Dân trí phối hợp với Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) tổ chức.
Hơn 87.000 trường hợp vi phạm trong giai đoạn 2020-2024
Theo thống kê của cơ quan Bảo hiểm xã hội, từ năm 2020 đến 2024, hơn 87.000 trường hợp vừa hưởng trợ cấp thất nghiệp vừa tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đã bị phát hiện, giúp ngăn chặn nguy cơ chi sai khoảng 319 tỷ đồng.
Những hành vi vi phạm phổ biến
TS Phạm Ngọc Toàn, Giám đốc Trung tâm Thông tin phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công thuộc Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ), cho biết thị trường lao động ngày càng linh hoạt với nhiều hình thức việc làm mới như làm việc từ xa và trên nền tảng số, dẫn đến các vi phạm mới liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp.
Một số hành vi phổ biến gồm: người lao động đã có việc làm nhưng không khai báo để tiếp tục hưởng trợ cấp; kê khai không trung thực về tình trạng việc làm; hoặc hợp thức hóa hồ sơ để đủ điều kiện hưởng chế độ. Ông Toàn nhấn mạnh: “Nhóm hành vi nổi cộm hiện nay là người lao động đã có việc làm nhưng vẫn tiếp tục nhận trợ cấp thất nghiệp.”
Hậu quả: Hoàn trả tiền và mất quyền bảo lưu
Bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, cho biết nhiều trường hợp vi phạm xuất phát từ việc người lao động chưa nắm rõ quy định. Theo quy định, khi có việc làm mới, người lao động phải thông báo trong vòng 3 ngày làm việc để chấm dứt hưởng trợ cấp và bảo lưu thời gian đóng còn lại. Tuy nhiên, vẫn có trường hợp cố tình không khai báo.
Hậu quả đầu tiên là người lao động phải hoàn trả toàn bộ số tiền trợ cấp đã nhận sai quy định. Bà Liễu nói: “Người lao động cần hiểu rằng hậu quả không chỉ dừng lại ở việc bị phạt tiền. Trước hết, toàn bộ số tiền trợ cấp thất nghiệp đã nhận sai quy định sẽ bị thu hồi.”
Thiệt hại lớn hơn nằm ở quyền lợi dài hạn. Khi bị xác định hưởng sai, người lao động sẽ không được bảo lưu thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp tương ứng với thời gian hưởng sai. Điều này có nghĩa khoảng thời gian đó không được cộng dồn để tính hưởng chế độ trong tương lai. Nhiều trường hợp sau khi bị phát hiện đã đề nghị bảo lưu nhưng không được chấp thuận.
Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị xử phạt hành chính. Một số người lao động vẫn có tâm lý “đánh cược” vì cho rằng mức phạt chưa lớn so với số tiền nhận được, nhưng lợi ích ngắn hạn không bù đắp được thiệt hại lâu dài.
Cần tăng cường dữ liệu và tuyên truyền
TS Phạm Ngọc Toàn cho rằng cần xây dựng hệ thống dữ liệu lao động, việc làm và bảo hiểm thất nghiệp đồng bộ, liên thông theo thời gian thực để phát hiện sớm các trường hợp vi phạm. Đồng thời, cần tăng cường tuyên truyền để người lao động hiểu đúng bản chất chính sách bảo hiểm thất nghiệp là cơ chế chia sẻ rủi ro, không phải khoản tiền cá nhân.
Bà Liễu nhấn mạnh: “Chỉ khi hiểu đúng đây là cơ chế chia sẻ rủi ro trong cộng đồng người lao động, chứ không phải khoản tiền cá nhân gửi vào rồi lấy ra, chính sách bảo hiểm thất nghiệp mới phát huy đầy đủ ý nghĩa an sinh xã hội.”
