Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng vừa chủ trì cuộc làm việc với lãnh đạo TP.Hải Phòng và các tỉnh Quảng Ninh, Bắc Ninh, Ninh Bình, Hưng Yên về phát triển nhà ở cho thuê. Tại cuộc họp ngày 1.6, Thủ tướng nhấn mạnh vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ là khu vực trọng tâm phát triển công nghiệp, với tốc độ đô thị hóa cao và quy mô lao động lớn. Các địa phương như Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Hưng Yên đều có tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng đầu cả nước, hàng trăm nghìn công nhân đang làm việc tại các khu công nghiệp. Áp lực về nhà ở cho thuê cho người lao động là rất cấp bách, và việc triển khai tại khu vực này sẽ là tiền đề để nhân rộng ra các địa phương khác.
Mệnh lệnh hành động chưa từng có
Thủ tướng đã đặt ra tối hậu thư về thời gian: ngay trong tháng 6, mỗi địa phương trong 4 tỉnh, thành phải phấn đấu khởi công ít nhất một dự án nhà ở cho thuê; đồng thời hoàn thiện thủ tục để triển khai các dự án quy mô lớn trong quý 3 và quý 4 năm nay. Chỉ đạo lần này không còn mang tính định hướng với các cụm từ "phấn đấu", "cố gắng", mà là yêu cầu cấp bách, không chấp nhận báo cáo trên giấy, phải có sản phẩm cụ thể. Nếu địa phương gặp khó khăn, các bộ ngành trung ương phải chủ động hỗ trợ, tháo gỡ ngay lập tức.
Cụ thể hóa tầm nhìn chiến lược của Đảng
Mệnh lệnh của Thủ tướng là bước cụ thể hóa thần tốc chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc đưa nhà ở cho thuê thành trụ cột chiến lược. Thông thường, một dự án nhà ở xã hội mất 18-24 tháng từ phê duyệt quy hoạch đến khởi công, nhưng lần này tiến độ được rút ngắn đáng kể.
Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), với hơn 40 năm nghiên cứu về nhà ở cho thuê, bày tỏ vui mừng trước những chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ. Ông cho rằng đây là cú hích thay đổi tư duy chiến lược, tác động trực tiếp đến đời sống người thu nhập trung bình và thấp tại đô thị, đồng thời mở ra tầm nhìn mới về bảo đảm quyền công dân theo Hiến pháp.
Xu hướng thuê nhà của giới trẻ
Hiện nay, giới trẻ, đặc biệt là thế hệ Z, không còn đặt nặng việc sở hữu nhà ở cố định. Với sự phát triển của cách mạng công nghiệp 4.0, AI và kinh tế chia sẻ, họ có thể làm việc từ xa ở bất cứ đâu. Họ thích khám phá, nhảy việc để tích lũy trải nghiệm, và ưu tiên chỗ ở linh hoạt. Ở các nước phát triển như Nhật Bản hay phương Tây, tỷ lệ thuê nhà tại đô thị chiếm khoảng 60%, riêng Singapore lên tới 80%. Ông Lê Hoàng Châu khẳng định nhu cầu nhà cho thuê sẽ ngày càng tăng, là xu thế tất yếu khi Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành nước công nghiệp phát triển vào năm 2045.
Đòn bẩy từ nguồn lực nhà nước và tư nhân
Thủ tướng lưu ý phát triển nhà ở cho thuê giá hợp lý là vấn đề cấp bách, Nhà nước phải làm trước, coi nguồn lực nhà nước là đòn bẩy để kêu gọi nguồn lực tư nhân. Cần sử dụng hiệu quả Quỹ nhà ở quốc gia và địa phương để dẫn dắt thị trường, huy động đa dạng nguồn lực, không chỉ trông chờ vào ngân sách.
Nhiều doanh nghiệp đã sẵn sàng vào cuộc. Công ty Địa ốc Hoàng Quân cho biết tại dự án Golden City (Tây Ninh), họ chia một nửa số căn hộ cho thuê và sẽ áp dụng tỷ lệ này cho tất cả dự án sắp tới. Công ty cũng đã nhận được đề nghị hợp tác từ hai ngân hàng để làm nhà cho thuê.
Rào cản và giải pháp
Theo ông Lê Hoàng Châu, rào cản lớn nhất là bài toán quỹ đất và chi phí giải phóng mặt bằng. Nhà nước cần mạnh dạn sử dụng đất công, đất thương mại dịch vụ trong khu công nghiệp để đấu thầu công khai, miễn tiền sử dụng đất cho nhà đầu tư. Với trường hợp doanh nghiệp tự thỏa thuận mua đất nông nghiệp, cần thay đổi cơ chế khấu trừ chi phí bồi thường sát với giá trị thực tế.
Khơi thông dòng vốn tín dụng dài hạn cũng là nút thắt. Thời gian thu hồi vốn kéo dài hàng chục năm đòi hỏi chính sách tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp và thời hạn vay tương ứng. Ông Châu dẫn chứng bất cập: Luật Nhà ở cho phép chủ đầu tư dự án nhà ở xã hội cho thuê vay tín dụng ưu đãi, nhưng Nghị định 100 lại không cho phép Ngân hàng Chính sách xã hội cho vay. Cần sửa đổi khẩn cấp để đồng bộ hệ thống pháp luật.
Chính sách thuế và hạ tầng
Nhà nước cần đồng bộ chính sách thuế và hạ tầng đô thị. Luật Nhà ở 2014 đã định hướng thuế cho dự án nhà ở xã hội cho thuê thấp hơn loại hình để bán, nhưng luật Thuế chưa cho phép sửa đổi. Ngoài ra, nhà nước phải đầu tư ngân sách kết nối hạ tầng giao thông, kỹ thuật đến tận dự án, giúp người thu nhập thấp tiếp cận nhà ở tiện ích.
Địa phương chủ động, trung ương hỗ trợ
GS-TSKH Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ TN-MT, cho rằng phát triển nhà ở cho thuê đã được đề cập từ Luật Nhà ở 2005 nhưng chưa thành công do vòng quay vốn kéo dài 40-50 năm, lợi nhuận thấp. Doanh nghiệp tư nhân không mặn mà, ngân sách có hạn. Ông đề xuất thay đổi công nghệ xây dựng, sử dụng vật liệu mới để giảm giá thành. Nhà nước nên áp dụng mô hình đối tác công tư (PPP) hoặc BOT, trong đó nhà nước lo đất đai, doanh nghiệp xây dựng và thu hồi vốn từ tiền cho thuê.
GS Đặng Hùng Võ nhấn mạnh địa phương phải chủ động, quyết liệt, trung ương chỉ xây dựng khung pháp lý. Địa phương đề xuất giải pháp phù hợp thực tiễn, nếu quy định chưa phù hợp thì đề xuất sửa đổi. Chỉ có tạo cơ chế động viên doanh nghiệp tham gia mới nhanh chóng đạt kết quả, thể hiện tinh thần nhà nước và nhân dân cùng làm.
Thực trạng cung - cầu nhà ở cho thuê
Thủ tướng cho biết nhu cầu thuê nhà rất lớn nhưng quỹ nhà cho thuê thiếu, nhất là cho thuê dài hạn giá phù hợp. Phần lớn công nhân tại 5 địa phương đang thuê nhà trọ tự phát, tiềm ẩn nguy cơ về an toàn, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường.
Theo Bộ Xây dựng, nhu cầu thuê nhà giai đoạn 2026-2030 tại 18 địa phương là 71.187 căn, trong khi số nhà ở xã hội đang cho thuê trên cả nước chỉ khoảng 42.275 căn. Đà Nẵng dẫn đầu với hơn 12.400 căn, Bắc Ninh gần 9.850 căn, TP.HCM khoảng 5.700 căn.
Ông Lê Hoàng Châu kỳ vọng các luật Đất đai, Nhà ở, Kinh doanh bất động sản sửa đổi sẽ có hiệu lực sớm, có thể từ 1.1.2027, tạo khung pháp lý vững chắc. Với định hướng đúng đắn của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và hành động quyết liệt của Chính phủ, Việt Nam sẽ hình thành các tập đoàn tư nhân chuyên nghiệp trong lĩnh vực cho thuê nhà, góp phần bảo đảm an sinh xã hội bền vững.
