Theo báo cáo mới nhất của Bộ Xây dựng, nhu cầu nhà ở cho thuê trên cả nước hiện vượt hơn 1 triệu căn, nhưng thực tế mới chỉ có 205.074 căn thuộc tài sản công được triển khai. Trong đó, 188.025 căn đang cho thuê, còn 17.049 căn chưa bố trí sử dụng, chủ yếu là phòng ký túc xá sinh viên, nhà ở phục vụ tái định cư, nhà ở công vụ, nhà ở xã hội và nhà ở cũ là tài sản công.
Thống kê từ các địa phương cho thấy nhu cầu tập trung chủ yếu ở nhóm công nhân, người lao động tại các khu công nghiệp, chiếm khoảng 85% tổng nhu cầu. Điều này cho thấy sự mất cân đối giữa cung và cầu tại các khu vực kinh tế trọng điểm, nơi mà lực lượng lao động nhập cư ngày càng đông.
Tiến độ phát triển nhà ở xã hội đạt 77% chỉ tiêu
Đối với nhà ở xã hội, Bộ Xây dựng cho biết Nghị quyết số 07/NQ-CP của Chính phủ về giao chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội giai đoạn 2026 - 2030 đã điều chỉnh nâng chỉ tiêu từ 1,062 triệu căn lên 1,140 triệu căn. Lũy kế đến nay, cả nước có 875 dự án nhà ở xã hội đang triển khai với quy mô 773.457 căn, tổng mức đầu tư khoảng 637.019 tỉ đồng.
Số lượng dự án đã hoàn thành, khởi công và được chấp thuận chủ trương đầu tư đạt 77% so với chỉ tiêu đặt ra tại Đề án 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội. Bộ Xây dựng đánh giá một số địa phương có kết quả thực hiện tốt như Hải Phòng, Đà Nẵng, Thái Nguyên, Hưng Yên, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Khánh Hòa, Cà Mau.
Quỹ đất dành cho nhà ở xã hội rộng hơn 10.000 ha
Cả nước đã quy hoạch khoảng 1.986 vị trí với quy mô khoảng 10.279 ha đất làm nhà ở xã hội. Nhiều địa phương đã dành quỹ đất ở vị trí thuận lợi, gần trung tâm đô thị và khu công nghiệp, đảm bảo hạ tầng kỹ thuật và xã hội: Đồng Nai 1.723 ha, TP.HCM 1.740 ha, Hà Nội 1.555 ha, Bắc Ninh 754 ha, Tây Ninh 570 ha, Quảng Ngãi 461 ha.
Tuy nhiên, vẫn còn không ít địa phương quy hoạch quỹ đất ở vị trí xa trung tâm, xa khu công nghiệp, hạ tầng giao thông kết nối kém, gây khó khăn cho người dân trong đi lại, sinh hoạt và làm việc. Điều này đặt ra yêu cầu rà soát lại quy hoạch, gắn nhà ở xã hội với các thiết chế hạ tầng thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa.
Giải ngân gói tín dụng 145.000 tỉ đồng vẫn rất thấp
Đáng chú ý, giải ngân gói hỗ trợ vay mua nhà ở xã hội vẫn rất thấp. Theo Nghị quyết 33/NQ-CP ban hành tháng 3/2023, 4 ngân hàng thương mại nhà nước gồm Agribank, BIDV, Vietcombank và Vietinbank giữ vai trò chủ lực triển khai chương trình với quy mô 120.000 tỉ đồng, mỗi ngân hàng 30.000 tỉ đồng. Thêm 5 ngân hàng thương mại cổ phần là MBBank, Techcombank, VPbank, TPbank và HDbank đăng ký tham gia với 5.000 tỉ đồng mỗi ngân hàng, nâng tổng quy mô đăng ký lên 145.000 tỉ đồng.
Lãi suất hiện nay là 6,1%/năm đối với chủ đầu tư và 5,6%/năm đối với người mua nhà, giảm 2,6% so với thời điểm công bố ban đầu. Tuy nhiên, tính đến hết tháng 4/2026, sau 3 năm triển khai, doanh số giải ngân chỉ đạt khoảng 11.300 tỉ đồng, tương đương khoảng 8% tổng quy mô; dư nợ đạt khoảng 9.315 tỉ đồng. Con số này phản ánh thực tế tiếp cận vốn của người dân và chủ đầu tư còn gặp nhiều rào cản.
Nguyên nhân chậm giải ngân và kiến nghị của Bộ Xây dựng
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh chỉ ra rằng một số địa phương chưa thực sự quan tâm phát triển nhà ở xã hội, chưa bố trí ngân sách để thực hiện bồi thường, hỗ trợ tái định cư, đầu tư hạ tầng kỹ thuật để có quỹ đất sạch giao cho chủ đầu tư. Nhiều vị trí quỹ đất quy hoạch nằm cách xa trung tâm, không thuận lợi cho người lao động.
Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương xây dựng, hoàn thiện chính sách ưu đãi về đất đai, tín dụng, tài chính, thuế nhằm khuyến khích khu vực tư nhân tham gia phát triển nhà ở cho thuê với giá hợp lý. Đồng thời, tiếp tục triển khai hiệu quả chương trình tín dụng 145.000 tỉ đồng, bao gồm cho vay nhà ở xã hội, nhà ở công nhân và cho người trẻ dưới 35 tuổi.
Bộ Xây dựng cũng yêu cầu các tỉnh, thành rà soát quỹ đất, hoàn thiện quy hoạch, gắn nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê với hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ xã hội thiết yếu. Các địa phương cần chủ động giải phóng mặt bằng, chuẩn bị quỹ đất sạch, trước hết tại các khu đô thị, khu kinh tế, khu công nghiệp, khu công nghệ cao và vùng đô thị hóa nhanh để sớm đáp ứng nhu cầu nhà ở cho người lao động.
