Dù chính sách đang dần hoàn thiện và nguồn cung nhà ở xã hội có dấu hiệu tăng tốc, nhưng hàng loạt khó khăn về thủ tục, vốn và quỹ đất vẫn khiến thị trường phát triển chậm, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Giấc mơ an cư của nhiều người lao động vẫn còn xa vời.
Giấc mơ an cư của người lao động
Một buổi chiều tan ca tại khu chế xuất Tân Thuận, anh Trần Công T., công nhân cơ khí, tất tả trở về phòng trọ rộng chưa đầy 15 mét vuông. Đây là nơi của cả gia đình bốn người sinh sống suốt hơn sáu năm qua. Mỗi tháng, gần 3 triệu đồng tiền thuê trọ chiếm phần lớn thu nhập, chưa kể chi phí điện nước và sinh hoạt. Vợ chồng anh luôn ao ước có một căn nhà nhỏ để ổn định cuộc sống, không phải lo bị tăng giá thuê hay bị chủ nhà lấy lại phòng bất cứ lúc nào.
Câu chuyện của anh T. không phải cá biệt. Theo khảo sát của Liên đoàn Lao động thành phố từ 200.000 công nhân trong tổng số 2,4 triệu lao động, có đến 95% bày tỏ nguyện vọng được mua nhà ở xã hội để an cư, chỉ 5% có nhu cầu thuê. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất với người lao động vẫn là thu nhập và phương án chi trả.
Ông Nguyễn Văn Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Lao động thành phố cho biết: “Với thu nhập hiện nay, để công nhân mua được nhà là rất khó. Với điều kiện sức khỏe và các sinh hoạt phí không phát sinh, họ phải mất 20 năm lao động, tiết kiệm mới hy vọng có cơ hội. Đó thật sự là một rào cản quá lớn”.
Theo ông Vũ Trung Hưng, Phó Trưởng phòng Quy hoạch Kiến trúc, Sở Quy hoạch Kiến trúc thành phố, đến năm 2030, nhu cầu nhà ở xã hội của thành phố dự tính khoảng 974.000 căn, trong đó nhóm công nhân chiếm khoảng 30%. Tuy nhiên, thực tế nguồn cung hiện nay còn rất khiêm tốn. Thành phố đặt mục tiêu năm 2026 hoàn thành 28.500 căn nhà ở xã hội, song hết quý I năm nay, kết quả đạt được chưa đáng kể khi mà từ đầu năm đến nay, chỉ có một dự án hoàn thành với 580 căn; hai dự án khác khởi công trong quý I cũng chỉ có quy mô hơn với 2.600 căn.
Ở góc độ tổ chức công đoàn, Liên đoàn Lao động thành phố đã ký kết thỏa thuận với ba tập đoàn lớn để xây dựng khoảng 80.000 căn nhà ở xã hội. Mục tiêu đến năm 2030 là cung cấp đa dạng sản phẩm từ thuê, mua đến thuê mua, phù hợp với khả năng chi trả của người lao động. Dù vậy, so với nhu cầu thực tế, con số này vẫn còn rất khiêm tốn.
Gỡ nút thắt từ thủ tục, vốn và cơ chế chính sách
Nhiều chuyên gia và doanh nghiệp đều có nhận định chung: Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là thủ tục hành chính và pháp lý dự án. Dù thành phố đã nỗ lực cải cách, rút ngắn quy trình xuống còn bảy bước với tổng thời gian 132 ngày, nhưng thực tế triển khai vẫn kéo dài hơn nhiều. Chứng minh điều này, Tổng Giám đốc Công ty Lê Thành, ông Lê Hữu Nghĩa, thẳng thắn: “Tôi chỉ mong trình tự để hoàn thiện thủ tục làm dự án nhà ở xã hội được nhanh gọn hơn”. Bởi theo ông Nghĩa, các khâu từ chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định quy hoạch, chuyển mục đích sử dụng đất đến cấp phép xây dựng đều phát sinh nhiều vấn đề và cần sự phối hợp của nhiều sở, ngành. Trước đây, thời gian làm dự án kéo dài ba đến bốn năm; hiện nay dù đã cải thiện nhưng vẫn mất khoảng hai năm.
Ở góc nhìn về bài toán tài chính, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản thành phố, cũng cho đây là điểm nghẽn lớn. Ông Châu chia sẻ: Tín dụng và lãi suất vẫn là rào cản lớn nhất. Hiện lãi suất cho vay nhà ở xã hội khoảng 9%/năm đối với người mua và 6,1%/năm đối với chủ đầu tư; trong khi Ngân hàng Chính sách xã hội áp dụng mức 5,4%/năm. Mức này vẫn chưa đủ hấp dẫn để tạo đột phá. Cơ quan quản lý cần giảm xuống khoảng 4,8%/năm để kích thích nhu cầu. Đối với gói tín dụng 145.000 tỷ đồng, dù được đánh giá là nỗ lực lớn, nhưng đến hết quý II/2026 mới giải ngân khoảng 6.700 tỷ đồng do nhiều dự án chưa đủ điều kiện pháp lý.
Ở phía doanh nghiệp, đại diện Kim Oanh Group cho biết: Việc đầu tư nhà ở xã hội đang đối mặt với hàng loạt thách thức về quỹ đất phù hợp còn hạn chế; thủ tục kéo dài; giá bán bị khống chế trong khi chi phí đầu vào tăng; nhất là bài toán bảo đảm đúng đối tượng thụ hưởng.
Trước thực tế này, thành phố đang đẩy mạnh nhiều giải pháp đồng bộ nhằm tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội. Về quy hoạch, thành phố xác định quỹ đất khoảng 1.700-2.000 ha dành cho nhà ở xã hội đến năm 2030. Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu bổ sung quỹ đất đến năm 2040 gắn với điều chỉnh Quy hoạch chung Thành phố Hồ Chí Minh tầm nhìn đến năm 2060. Về thủ tục hành chính, thành phố đã chủ động cắt giảm ít nhất 50% thủ tục hành chính; đồng thời, thành lập tổ công tác chuyên trách để xử lý vướng mắc cho các dự án, họp định kỳ hằng tháng nhằm tháo gỡ khó khăn kịp thời.
Nhà ở xã hội là bài toán an sinh gắn liền với sự phát triển bền vững của đô thị. Với một thành phố có hàng triệu lao động nhập cư như Thành phố Hồ Chí Minh, việc bảo đảm chỗ ở ổn định, phù hợp khả năng chi trả là điều kiện tiên quyết để giữ chân lực lượng lao động và thúc đẩy kinh tế. Giấc mơ an cư của người lao động sẽ trở thành hiện thực nếu thành phố và Trung ương có thêm nhiều cải cách mạnh mẽ, đồng bộ và nhất quán. Khi đó, “an cư” mới thật sự trở thành nền tảng cho “lạc nghiệp”, không chỉ với từng cá nhân, mà với cả sự phát triển chung của thành phố.
