Công nhân thành phố đối mặt với khủng hoảng nhà ở: Cuộc sống chật vật trong phòng trọ chật chội
Nhu cầu về nhà ở luôn gắn liền với công việc, học tập và sinh kế của người lao động, bởi lẽ "an cư mới lạc nghiệp". Tuy nhiên, đối với hàng triệu công nhân tại các thành phố lớn, việc sở hữu một mái ấm riêng vẫn là giấc mơ xa vời. Với mức thu nhập hiện tại, họ rất khó tích lũy để tiếp cận nhà ở, trong khi các cơ chế tài chính và hỗ trợ từ nhà nước vẫn chưa thể giải quyết triệt để những khó khăn này.
Khoảng trống an sinh phía sau tăng trưởng kinh tế
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, hàng trăm nghìn công nhân đang làm việc tại các khu chế xuất như Linh Trung, Tân Thuận và các khu công nghiệp như Tân Tạo, Tân Bình, Sóng Thần, Dĩ An, Đồng An... buộc phải thuê trọ trong những khu dân cư chật chội, thiếu thốn điều kiện sinh hoạt cơ bản. Nhiều phòng trọ có diện tích không quá 15 m² nhưng phải chứa đến ba hoặc bốn người. Thậm chí, không ít căn phòng còn chứng kiến "ba thế hệ" cùng sinh sống trong không gian hạn hẹp.
Đến khu nhà trọ "ông Bảy Sinco" ở phường An Lạc, Thành phố Hồ Chí Minh, nơi có hàng trăm phòng trọ cho thuê, phần lớn người ở là công nhân của Công ty Pouyuen, nhưng không còn phòng nào trống. Mỗi phòng có diện tích từ 8-10 m², bên trên kèm gác lửng để tăng thêm diện tích sử dụng, với giá thuê dao động từ 1,2 đến 1,5 triệu đồng mỗi tháng.
Trong căn phòng ở đầu dãy trọ, vợ chồng chị Bùi Thị Tú và anh Nguyễn Ngọc Trầm cùng ba con nhỏ đang chuẩn bị cho bữa cơm tối trong ánh sáng tù mù, vì chỉ dùng một bóng đèn tròn để tiết kiệm điện. Chỗ đặt mâm cơm kế bên chiếc ti-vi vừa đủ cho năm người ngồi, cũng là chỗ ngủ cho hai vợ chồng; gác xép chỉ cách trần nhà chừng nửa mét, vừa là nơi học và ngủ của các con.
Chị Tú chia sẻ: "Năm 2004, tôi từ miền Bắc vào Thành phố Hồ Chí Minh làm công nhân khâu may đế giày của Công ty Pouyuen. Hai năm sau kết hôn với anh Trầm rồi sinh con, lập nghiệp. Lúc đó, giá thuê căn phòng là 300 nghìn đồng mỗi tháng, sau hơn 20 năm giá thuê hiện nay là 1,2 triệu đồng. Nếu tính cả tiền điện, nước, con cái học hành, ăn uống và tiêu dùng, chi phí mỗi tháng lên đến gần 20 triệu đồng. Cuộc sống hiện nay đã quá chật vật. Chúng tôi còn không dám nghĩ đến việc thuê căn phòng rộng hơn, tiện nghi cho tụi nhỏ đang tuổi trưởng thành, nói chi đến chuyện mua nhà, vì điều đó quá sức của người công nhân."
Thực trạng tương tự tại Đồng Nai
Tại Đồng Nai, nơi được xem là "thủ phủ" khu công nghiệp với 57 khu đã được thành lập, thu hút hơn 1,2 triệu công nhân lao động; trong đó, chiếm khoảng 70% là lao động nhập cư. Theo ghi nhận, phường Long Bình là địa bàn có nhiều khu công nghiệp lớn của tỉnh, kéo theo lượng công nhân ở trọ đông đúc.
Chị Phan Thị Thủy từ Quảng Trị vào Đồng Nai làm công nhân ở khu công nghiệp Amata gần 20 năm nay, cũng là chừng ấy khoảng thời gian gắn bó với căn phòng trọ chỉ khoảng 10 m². Sau giờ tan ca buổi chiều, chị Thủy tiếp chúng tôi trong căn phòng trọ chật chội, nóng bức với bốn người trong gia đình sinh sống.
Khi đề cập về việc mua nhà để an cư nơi quê hương thứ hai này, nữ công nhân nói: "Hai vợ chồng tôi đều là công nhân, cố gắng tăng ca, hy vọng sau này mua được căn nhà nhỏ. Nhưng với số tiền lương hằng tháng, sau khi chi tiêu cho gia đình và học hành của hai con, còn lại chẳng được bao nhiêu, cho nên việc mua nhà sẽ rất khó khăn, nói đúng hơn là không thể."
Không chỉ chỗ ở thiếu thốn và chật chội, trường học, cơ sở giáo dục và hạ tầng thiết yếu cho con em công nhân lao động ở chung quanh các khu nhà trọ tại hai địa phương, nhất là khu vực phía nam, cũng là vấn đề nan giải. Thực tế này cho thấy một nghịch lý: nơi tạo ra giá trị kinh tế lớn, nhưng điều kiện sống cơ bản cho lực lượng lao động trực tiếp lại chưa được bảo đảm.
Bất cập trong các khu lưu trú công nhân
Đại diện Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (Hepza) cho biết: Hiện thành phố có 6 dự án xây dựng nhà lưu trú cho công nhân đã đi vào hoạt động với quy mô thiết kế là 1.400 căn cho gần 8.500 công nhân. Hầu hết, các khu lưu trú đều do doanh nghiệp có công nhân làm việc trong khu chế xuất Tân Thuận, các khu công nghiệp Tân Thới Hiệp, Đông Nam, Linh Trung 1, Linh Trung 2... đáp ứng quy chuẩn về nơi lưu trú, kèm các tiện ích hạ tầng và xã hội, như: sân thể dục thể thao, siêu thị tiện lợi, sinh hoạt cộng đồng, trường mầm non...
Tuy nhiên, số lượng chỗ ở lưu trú vẫn còn quá ít, chưa đáp ứng nhu cầu. Số liệu thống kê cho thấy, nhu cầu nhà ở cho công nhân lên tới 458.000 chỗ trên tổng số 928.000 người đang làm việc tại 58 khu chế xuất, khu công nghiệp. Trong đó, nhiều khu công nghiệp đã hoạt động hơn 20 năm, với tỷ lệ lấp đầy 100% nhưng không có nhà lưu trú hoặc nhà ở phục vụ công nhân.
Đơn cử như khu công nghiệp tây bắc Củ Chi có 13.000 lao động, khu công nghiệp Đông Xuyên (Bà Rịa-Vũng Tàu cũ) có 18.000 lao động, khu công nghiệp Hoa Kỳ Phước 3 (Bình Dương cũ) có 44.000 lao động... nhưng lại thiếu nhà lưu trú.
Còn tại Đồng Nai, mô hình khu lưu trú cho công nhân chưa được tỉnh hoặc các công ty đầu tư hạ tầng khu công nghiệp triển khai, cho nên hàng trăm nghìn người phải tự túc chỗ ở và thuê nhà trọ nằm ở gần các khu công nghiệp.
Tầm quan trọng của nhà ở ổn định
Đại diện công đoàn cơ sở một doanh nghiệp FDI đóng trong khu công nghiệp Amata đánh giá: "Khi người lao động có chỗ ở ổn định, điều kiện sống được cải thiện, họ sẽ yên tâm gắn bó lâu dài với doanh nghiệp, qua đó nâng cao năng suất và hiệu quả lao động. Ngược lại, nếu vấn đề nhà ở không được giải quyết sẽ kéo theo rất nhiều hạn chế tác động trực tiếp đến đời sống, gia đình, nhu cầu học tập và thăng tiến của người lao động."
Nói về tầm quan trọng của chỗ ở dành cho công nhân lao động, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Worldon (Việt Nam) đóng tại khu công nghiệp Đông Nam (xã Bình Mỹ, Thành phố Hồ Chí Minh) Châu Cao Phong cho rằng: "Việc chăm lo chỗ ở cho công nhân lao động là nhiệm vụ quan trọng và là ưu tiên hàng đầu trong quá trình đầu tư phát triển, bởi họ chính là nguồn lực quan trọng góp phần duy trì cỗ máy sản xuất. Khi doanh nghiệp 'chung vai gánh vác' với người lao động chính là 'níu' người thân và gia đình của họ xích lại gần hơn, để họ gắn bó và cống hiến lâu dài cho doanh nghiệp."
Ông chia sẻ thêm: "Ngay khi nhà máy của công ty chúng tôi đi vào vận hành năm 2015, công ty đã đồng thời đưa vào hoạt động khu lưu trú cho công nhân với sức chứa cho 6.000 người, với kinh phí đầu tư khoảng 313 tỷ đồng. Và chính nhờ đón đầu nhu cầu nhà ở của công nhân, khu lưu trú đã tạo chỗ ở ổn định và lâu dài cho hàng nghìn người, tránh được tình trạng thiếu hụt nguồn lực lao động, nhất là trong đợt dịch Covid-19."
