Nhiều năm qua, tốc độ đô thị hóa nhanh tại Thành phố Hồ Chí Minh kéo theo làn sóng lao động nhập cư lớn. Tuy nhiên, hạ tầng xã hội, đặc biệt là nhà ở cho công nhân, phát triển chưa tương xứng, khiến ước mơ an cư vẫn là điều xa vời đối với nhiều người.
Thực trạng thiếu hụt nhà ở công nhân
Vợ chồng anh Bùi Công Thanh, làm việc tại một công ty sản xuất giày da ở phường Bình Tân, chia sẻ: Sau hơn 15 năm làm việc, ước mơ sở hữu một căn nhà để “an cư lạc nghiệp” vẫn chưa thành hiện thực vì giá nhà thương mại quá cao so với thu nhập. Nếu tiết kiệm và không phát sinh các vấn đề khác, gia đình anh phải mất đến hơn 20 năm mới có thể mua được nhà.
Theo Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh (Hepza), hiện có 9 dự án nhà lưu trú công nhân với 1.619 căn hộ, đáp ứng hơn 8.900 chỗ ở. Thêm 4 dự án đang triển khai, cung cấp khoảng 10.600 chỗ ở. Tuy nhiên, so với tổng số 918.000 công nhân đang làm việc, nguồn cung này vẫn rất khiêm tốn.
Ông Võ Khắc Thái, Phó Chủ tịch Thường trực Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết: Qua rà soát, đến giữa tháng 5/2026, tổng nhu cầu thuê nhà ở xã hội là 3.181 người, trong khi nhu cầu thuê mua hoặc mua nhà ở xã hội lên tới 30.339 người. Tại các khu vực đông công nhân, tình trạng các khu trọ tự phát với điều kiện sinh hoạt hạn chế vẫn phổ biến. Đối với nhà lưu trú, chỉ có 9/56 khu chế xuất, khu công nghiệp có lồng ghép khu lưu trú công nhân.
Gỡ các điểm nghẽn trong phát triển nhà ở xã hội
Không chỉ thiếu nguồn cung, phát triển nhà ở xã hội còn đối mặt với nhiều vướng mắc về cơ chế, thủ tục và hiệu quả đầu tư. Đại diện Công ty cổ phần Phát triển đô thị Sài Gòn Tây Bắc cho biết: Cách đây 20 năm, doanh nghiệp từng lập dự án xây dựng nhà ở cho công nhân với quy mô 49 ha cạnh khu công nghiệp Tân Phú Trung, nhưng không thể triển khai vì vướng thủ tục pháp lý, nhất là loại hình đất để đầu tư xây dựng nhà ở. Dù toàn bộ khu đất đã được đền bù, dự án vẫn không thể thực hiện như kỳ vọng.
Ông Bùi Minh Trí, Trưởng ban Hepza, nhận định: Nhiều năm qua, sự phát triển giữa sản xuất và nhà ở công nhân đang ở trạng thái “lệch pha” khi sản xuất phát triển nhanh nhưng hạ tầng xã hội không theo kịp. Hệ quả là công nhân tự xoay xở chỗ ở, hình thành các khu dân cư tự phát, gây áp lực lên hạ tầng đô thị và chính sách an sinh.
Theo ông Trí, để nhà ở xã hội phát huy hiệu quả, cần đáp ứng đồng thời hai nhóm yêu cầu. Với doanh nghiệp đầu tư, cần thủ tục tinh gọn, chính sách hỗ trợ về vốn và lãi suất. Với người lao động, cần cơ chế minh bạch, trả góp dài hạn, thậm chí kéo dài tương ứng “vòng đời” dự án lên đến 50 năm.
Giải pháp từ thành phố và doanh nghiệp
Trước áp lực về chỗ ở ngày càng lớn, Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội và nhà lưu trú công nhân. Một trong những định hướng mới là phát triển phân khúc nhà ở cho thuê kết nối hạ tầng đồng bộ, nhằm tạo thêm lựa chọn cho người lao động.
Tiến sĩ Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh, đánh giá: Định hướng phát triển mô hình nhà ở cho thuê thay vì chỉ tập trung bán nhà ở xã hội là bước điều chỉnh phù hợp với thực tế lao động đô thị hiện nay. Trong bối cảnh giá sinh hoạt tăng cao, cần tính đến cơ chế hỗ trợ trực tiếp tiền thuê nhà cho công nhân thu nhập thấp, nhất là lao động trẻ hoặc công nhân nuôi con nhỏ.
Ông Võ Khắc Thái cho biết, Liên đoàn Lao động thành phố đang triển khai mô hình liên kết giữa người lao động, doanh nghiệp và tổ chức công đoàn nhằm hỗ trợ công nhân tiếp cận nhà ở phù hợp khả năng chi trả. Đơn vị cũng ký kết hợp tác với bốn doanh nghiệp để phát triển 110.000 căn nhà ở xã hội theo các hình thức thuê, thuê mua và mua.
Nhiều doanh nghiệp cũng chung tay thực hiện. Năm 2026, Tập đoàn Becamex sẽ triển khai 6 dự án nhà ở xã hội với gần 10.500 căn hộ, phục vụ khoảng 31.000 người. Giai đoạn tiếp theo, doanh nghiệp sẽ phát triển thêm hơn 34.000 căn hộ, đáp ứng chỗ ở cho khoảng 100.000 người.
Nhằm huy động nguồn tài chính hỗ trợ doanh nghiệp, Hepza đã đề nghị Công ty Đầu tư Tài chính nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh (HFIC) xem xét áp dụng chính sách hỗ trợ lãi suất đối với các dự án nhà ở xã hội cho người thu nhập thấp và công nhân khu công nghiệp. Ông Nguyễn Quang Thanh, Phó Tổng Giám đốc HFIC, cho biết: Thành phố triển khai chính sách hỗ trợ lãi suất theo Nghị quyết số 09/NQ-HĐND ngày 19/9/2023 và Nghị quyết số 523/NQ-HĐND ngày 26/12/2025 của Hội đồng nhân dân thành phố. Nhiều lĩnh vực ưu tiên, bao gồm nhà ở xã hội, có thể được hỗ trợ 100% hoặc 50% lãi suất.
Hướng tới phát triển bền vững
Bài toán nhà ở công nhân không chỉ là câu chuyện an sinh, mà còn gắn trực tiếp với sức cạnh tranh và phát triển bền vững của đô thị công nghiệp lớn nhất cả nước. Những chuyển động gần đây từ chính quyền thành phố, tổ chức công đoàn và cộng đồng doanh nghiệp cho thấy hướng tiếp cận đang dần thay đổi theo hướng thực chất hơn, sát nhu cầu hơn. Khi người lao động có nơi ở ổn định, chi phí hợp lý, họ được giải phóng khỏi áp lực tài chính, từ đó gắn bó lâu dài, tăng năng suất lao động, phát triển lâu dài cho cả doanh nghiệp và thành phố.
