Chín giờ tối, trong một quán ăn Việt Nam nằm gần bến tàu điện ngầm Novokuznetskaya ở trung tâm thủ đô Moskva, khách đã thưa vắng. Anh Nguyễn Văn Cường (sinh năm 1988, quê Nghệ An) một tay chống cằm, tay kia cầm điện thoại, mắt vô hồn nhìn ra cửa sổ. Chiếc mũ lưỡi trai đỏ đội hờ trên đầu. Thỉnh thoảng, điện thoại rung lên, anh lại vội vã chạy ra phía cửa. Trong quán, một người quen đang ngồi chờ, thấy anh quay vào, liền nói nửa đùa nửa thật: "Khó gặp giám đốc thật". Anh Cường nhấc mũ, kéo ghế ngồi xuống và giải thích: "Anh thông cảm, em đang có việc phải xử lý gấp". Cuộc trò chuyện sau đó diễn ra không liền mạch, vì tâm trí anh còn vướng bận công việc, mà theo vị khách, liên quan đến giấy tờ và nhân viên của quán.
Hành trình từ bán quần áo đến mở quán ăn
Anh Cường sang Nga từ năm 2007, khởi nghiệp với một gian hàng quần áo tại chợ Voronezh, miền nam nước Nga. Tuy nhiên, do tình hình buôn bán ngày càng khó khăn, năm 2021, anh quyết định rời thành phố lên thủ đô Moskva để học nghề bếp. Sau một năm học việc, anh được đề bạt làm bếp trưởng. Sau hai năm làm bếp trưởng, anh mạnh dạn mở quán riêng. Đến nay, sau khoảng hai năm tự kinh doanh, chuỗi quán ăn Việt Nam Vina Phở của anh Cường và các cổ đông đã khai trương đến cơ sở thứ năm.
Là chủ của chuỗi nhà hàng, nhưng anh Cường hiện không thể sát sao từng cơ sở như mong muốn. Nguyên nhân là hằng ngày anh vẫn phải "chôn chân" trong bếp, "tự tay lật chảo" vì chưa tìm được đầu bếp.
Bùng nổ quán ăn Việt tại Moskva
Trong bối cảnh người dân Nga ngày càng yêu thích các món như phở bò, cơm rang, bánh bao, quán ăn Việt Nam đã mọc lên như nấm tại thủ đô Moskva và nhiều thành phố khác từ nhiều năm nay. Tình trạng thiếu đầu bếp Việt đã được phản ánh từ trước. Hiện nay, khi các chợ truyền thống bán vải sụt giảm khách hàng nghiêm trọng, nhiều người Việt đổ xô đầu tư vào quán ăn, khiến bài toán thiếu lao động càng trở nên nan giải.
Trên các hội nhóm người Việt tại Nga, liên tục xuất hiện tin tuyển đầu bếp và nhân viên phục vụ, với yêu cầu bắt buộc có đầy đủ giấy tờ hợp pháp. Theo anh Cường, phía Nga hiện siết chặt kiểm tra giấy tờ của lao động nước ngoài, nên các chuỗi phải rất cẩn trọng.
Khó khăn trong tuyển dụng
"Các nhà hàng vẫn đang nỗ lực tìm và mời nhân công từ Việt Nam sang, nhưng không thể theo kịp tốc độ mở mới. Hiện giờ, quán ăn, nhà hàng Việt gần như phủ sóng khắp các trung tâm thương mại ở Moskva. Khó tìm được vị trí trống trong siêu thị, nhiều người hướng đến mặt bằng trên các con phố đông người, gần ga tàu điện ngầm hay khu văn phòng", anh Cường chia sẻ.
Do nhu cầu mở quán lớn, số lượng đầu bếp và nhân viên hiện có tại Nga không đáp ứng đủ. Trong khi đó, chỉ tiêu lao động từ Việt Nam sang mà phía Nga cấp cho quán anh Cường không đạt như kỳ vọng. Để khắc phục, nhiều quán phải thuê sinh viên hoặc chủ và quản lý trực tiếp đứng bếp.
Chuỗi lớn cũng lao đao
Chuỗi nhà hàng của anh Cường mới chỉ có 5 quán, nhưng việc thiếu đầu bếp và lao động đã khiến anh thực sự đau đầu. Tuy nhiên, ở Moskva, có những chuỗi nhà hàng Việt lên tới hàng chục quán. Tình trạng thiếu nhân công thực sự là bài toán khó giải.
Hoàng Vân Anh, quản lý 6 trong số hơn 50 quán của một chuỗi phở bò tại Moskva, tay chống trán, vẻ mặt mệt mỏi vì chưa tìm đủ nhân lực. Khi quán đông khách, cô vẫn phải trực tiếp đứng bếp, chan phở, hỗ trợ quán. Theo cô, cả chuỗi đang thiếu khoảng 50 lao động. Phụ trách nhân sự của chuỗi đã về Việt Nam tìm đầu bếp, nhưng thừa nhận gặp không ít khó khăn.
Mức lương không còn hấp dẫn
Mặt bằng chung, sau khi trừ chi phí, lương cho một đầu bếp trong quán ăn Việt tại Moskva khoảng 1.000 USD/tháng. Với nhiều người, mức thù lao này không còn đủ hấp dẫn để đánh đổi việc xa gia đình, người thân. Để khắc phục, quán đã phải cân nhắc tuyển nhân sự từ các nước trong Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG).
