Hơn nửa thế kỷ trôi qua, bà Nguyễn Thanh Huyền (sinh năm 1971, Hải Phòng) vẫn mang nỗi đau đáu tìm hài cốt người cha chưa từng gặp mặt – liệt sĩ Nguyễn Tiến Toản. Ông hy sinh năm 1972 khi bà còn trong bụng mẹ, để lại bức ảnh duy nhất và những câu chuyện ít ỏi từ người thân, đồng đội.
Người cha chưa kịp biết con trai hay gái
Liệt sĩ Nguyễn Tiến Toản sinh năm 1949, quê tại thôn Đà Phố, xã Hồng Phúc, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Hưng (nay thuộc thôn Đà Phố, xã Khúc Thừa Dụ, TP Hải Phòng). Đầu thập niên 1970, ông tình nguyện nhập ngũ, nối gót hai anh trai đã ra chiến trường. Khi đó, ông là sinh viên Trường Trung cấp Cơ khí Công nghiệp nặng và đã hẹn ước với người bạn học Hoàng Thị Mai. Cả hai tạm gác tình yêu để ưu tiên Tổ quốc.
"Ngày lên đường nhập ngũ, bố chỉ biết mẹ đang mang thai, nhưng chưa kịp biết là trai hay gái", bà Huyền kể lại lời mẹ. Tháng 4/1970, ông Toản nhập ngũ. Năm 1972, trên đường hành quân vào Quảng Trị, đơn vị gặp giao tranh ác liệt. Một đồng đội tận mắt chứng kiến ông gục xuống. Sau trận đánh, người này quay lại tìm nhưng không thấy thi thể. "Bác nói không biết đồng đội hay người dân đã đưa đi chôn cất", bà Huyền nói. Người đồng đội sau này cũng qua đời, mang theo ký ức cuối cùng. Đến năm 1974, gia đình nhận giấy báo tử, không xác định rõ địa điểm hy sinh.
Kỷ vật duy nhất và nỗi khắc khoải hơn nửa thế kỷ
Kỷ vật duy nhất của ông Toản là một tấm ảnh gửi dọc đường hành quân, nhờ người dân chuyển cho chị gái. Trong ảnh, chàng trai trẻ có gương mặt cương nghị, ánh mắt kiên định. "Đó là tấm ảnh duy nhất gia đình còn giữ được đến hôm nay. Bao nhiêu năm nay, chúng tôi chỉ có bức ảnh ấy để thờ bố", bà Huyền xúc động.
Trong gia đình bà Huyền có 5 người tham gia kháng chiến, 4 người hy sinh, trong đó có hai anh trai của ông Toản và một anh trai của bà Mai – đều chưa tìm được hài cốt. Bà Mai sau đó đi thêm bước nữa nhưng vẫn khắc khoải mong tìm được hài cốt ông Toản và người thân. Khi con gái trưởng thành, bà gửi hy vọng vào con.
Manh mối và hy vọng từ công nghệ ADN
Nhiều năm qua, gia đình dò hỏi thông tin. Có người kể ông hy sinh khi đi trinh sát, có người cho rằng ông nằm trong khu mộ tập thể ở Bình Phước. Nhưng bà Huyền tin lời đồng đội chứng kiến cha ngã xuống trên đường vào Quảng Trị. "Đó là manh mối rõ ràng nhất", bà nói.
Khi Nhà nước triển khai chương trình thu thập mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, gia đình đã tham gia ngay, hy vọng đối chiếu với hài cốt vô danh. "Tôi biết quá trình không thể trong ngày một ngày hai, nhưng có thêm sự trợ giúp là có thêm hy vọng", bà Huyền bày tỏ. Bà cũng gửi thông tin đến các fanpage, trang tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, mong manh mối đến từ đồng đội cũ. "Chỉ cần thêm một chi tiết nhỏ thôi cũng có thể mở ra hướng tìm kiếm mới. Gia đình tôi chỉ mong một ngày biết được bố đang ở đâu, để đón bố trở về."
