Kiểm lâm Côn Đảo xử phạt 3 triệu đồng vì tàng trữ mai vàng, luật sư đặt nghi vấn về tính pháp lý
Ngày 9.4, ông Nguyễn Thái Hậu, Phó hạt trưởng Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo, cho biết đơn vị đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với ông Đ.V.T (36 tuổi, ở đặc khu Côn Đảo, TP.HCM) với số tiền 3 triệu đồng và tịch thu 42 cây mai vàng. Quyết định này được đưa ra sau khi tổ tuần tra liên ngành, do Hạt Kiểm lâm chủ trì cùng Công an đặc khu Côn Đảo và Ban Chỉ huy phòng thủ Khu vực 6, phát hiện số mai vàng tại địa chỉ số 36 Tôn Đức Thắng, khu 5, đặc khu Côn Đảo vào ngày 2.4.
Chi tiết vụ việc và lời khai của người bị xử phạt
Theo ông Hậu, trong quá trình kiểm tra, lực lượng chức năng đã phát hiện 42 cây mai vàng do ông T. cất giữ và chăm sóc. Ông T. khai nhận đã mua 45 cây từ đất liền vận chuyển ra đảo, nhưng trong quá trình chăm sóc có 3 cây bị chết, số còn lại là 42 cây với tổng khối lượng 0,38 m³. Ông T. cũng đề nghị sẽ cung cấp hóa đơn chứng từ mua bán số mai trên cho Hạt Kiểm lâm vào ngày hôm sau, nhưng đến nay vẫn không xuất trình được các giấy tờ hợp lệ, bao gồm bảng kê lâm sản theo quy định.
Kiểm lâm cho rằng ông T. vi phạm khoản 6 điều 9 luật Lâm nghiệp năm 2017 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) về hành vi "tàng trữ lâm sản trái quy định" và quyết định xử phạt dựa trên Nghị định số 35 năm 2019 (được sửa đổi tại Nghị định số 07 năm 2022). Tuy nhiên, vấn đề pháp lý xung quanh việc xác định mai vàng có phải là lâm sản hay không đang gây tranh cãi.
Luật sư chất vấn căn cứ xử phạt: Chưa chứng minh được nguồn gốc từ rừng
Luật sư Lê Văn Hoan, Đoàn luật sư TP.HCM, trao đổi với báo chí và chỉ ra rằng định nghĩa lâm sản theo khoản 16 điều 2 luật Lâm nghiệp 2017 (sửa đổi năm 2025) yêu cầu sản phẩm phải có nguồn gốc từ rừng. Ông nhấn mạnh: "Một thực vật chỉ được xem là lâm sản khi nó được khai thác từ hệ sinh thái rừng. Nếu mai vàng là cây do người dân tự trồng trong vườn nhà hoặc mua từ nhà vườn kiểng, thì đây là tài sản dân sự, không phải lâm sản."
Theo luật sư Hoan, nguyên tắc xử lý vi phạm hành chính quy định tại khoản 1 điều 3 luật Xử lý vi phạm hành chính buộc người xử phạt phải có nghĩa vụ chứng minh hành vi vi phạm. Ông cho rằng Hạt Kiểm lâm chưa làm rõ nguồn gốc từ rừng của 42 cây mai, do đó việc kết luận vi phạm là thiếu cơ sở. "Nếu không chứng minh được nguồn gốc từ rừng, thì không thể áp dụng các chế tài về lâm nghiệp để xử lý tài sản của công dân", luật sư Hoan khẳng định.
Vấn đề bảng kê lâm sản và trình tự thủ tục chứng minh
Cơ quan chức năng dựa vào việc ông T. không có bảng kê lâm sản theo Thông tư 26 năm 2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (bổ sung bởi Thông tư 84 năm 2025) để làm căn cứ xử phạt. Tuy nhiên, luật sư Hoan lưu ý rằng cần xem xét kỹ đối tượng phải lập bảng kê, vì Thông tư 26 quy định bảng kê không áp dụng cho giống cây trồng lâm nghiệp trong một số trường hợp.
Luật sư Hoàng Hà, Đoàn luật sư TP.HCM, đồng tình với quan điểm này và cho rằng kiểm lâm cần thực hiện nhiều bước nghiệp vụ để chứng minh mai vàng là lâm sản. Ông giải thích: "Việc xác minh phải thể hiện bằng văn bản, có thể trưng cầu giám định. Kiểm lâm không thể chỉ dựa vào việc không xuất trình bảng kê để suy ra hành vi tàng trữ lâm sản trái pháp luật."
Theo luật sư Hoàng Hà, quy trình hợp lý bao gồm:
- Xác định đối tượng quản lý: Liệu 42 cây mai có thuộc loại "thực vật rừng ngoài gỗ" theo luật Lâm nghiệp hay không.
- Thu thập chứng cứ: Lời khai về nơi mua, người bán, địa điểm bứng cây, phương thức vận chuyển, chứng từ giao dịch, và đặc điểm thực vật học.
- Trưng cầu chuyên môn nếu cần để phân biệt giữa "mai rừng" và "mai vườn".
Chỉ sau khi hoàn thành các bước này, mới có thể xem xét nghĩa vụ lập bảng kê lâm sản và tiến hành xử phạt nếu có căn cứ.
Kết luận: Tính pháp lý cần được làm rõ
Vụ việc xử phạt 3 triệu đồng và tịch thu 42 cây mai vàng tại Côn Đảo đặt ra câu hỏi lớn về tính pháp lý. Luật sư Hoan nhấn mạnh: "Gốc rễ vấn đề là Hạt kiểm lâm phải có nghĩa vụ chứng minh 42 gốc mai đó là lâm sản. Chỉ khi nào chứng minh được thì mới có căn cứ áp dụng chế tài." Nếu không chứng minh được, việc tịch thu và phạt tiền có thể không đảm bảo tính hợp pháp, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân.
Điều này cho thấy sự cần thiết của việc tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc pháp luật trong công tác quản lý và bảo vệ rừng, đặc biệt tại các khu vực nhạy cảm như Vườn quốc gia Côn Đảo.
