Hàng trăm trạm quan trắc môi trường bị can thiệp số liệu, che đậy hành vi gây ô nhiễm
Theo thông tin mới nhất, hàng trăm trạm quan trắc thuộc các công ty khai thác khoáng sản, xử lý chất thải, kể cả chất thải nguy hại, đã bị can thiệp về số liệu. Việc này nhằm tạo ra những con số rất đẹp, từ đó che đậy các hành vi gây tổn hại nghiêm trọng đến môi trường. Nhiều cá nhân liên quan đã bị bắt giữ, và trong số những thủ phạm đang phải hầu tra, có cả những người chịu trách nhiệm ở cấp cao về mặt quản lý nhà nước, cũng như những người được trao quyền quản lý toàn bộ cơ sở, nhà máy với hàng nghìn nhân công hoạt động ngày đêm.
Hệ thống giám sát hiện đại nhưng vẫn bị lách luật
Chúng ta đều biết rằng, từ nhiều năm nay, cơ quan có trách nhiệm lớn nhất trong lĩnh vực này là Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) luôn tự tin về việc quản lý các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm. Việc quản lý đã được giao cho một Cục mang chức năng giám sát, trước đây là Tổng cục Môi trường với các Cục bảo vệ môi trường ở phía nam, phía bắc, miền trung và Tây Nguyên, nay là Cục Môi trường. Họ tự tin bởi cả ngày lẫn đêm, các số liệu quan trắc từ những cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm, kể cả các đơn vị ở xa, đều phải cập nhật liên tục và thường xuyên tới Cục.
Đầu mối đã tới từng cơ sở, và mặc dù có khoảng cách địa lý, nhưng với hệ thống dữ liệu thông qua đường truyền hiện đại, thời gian nhận dữ liệu thậm chí chỉ tính bằng phần trăm giây. Việc gắn chip vào từng chiếc xe chở thải, quản lý đường đi nước bước của từng loại chất thải từ nơi phát sinh cho tới khu xử lý, tưởng chừng sẽ giúp chúng ta thoát khỏi ô nhiễm. Hệ thống máy tính không biết nói dối, và các câu lệnh đặt ra cũng không có sự sai lệch vì hoạt động khách quan theo các phép toán, được những cán bộ quản lý nhà nước có khả năng kiểm tra, trách nhiệm bảo vệ và theo dõi thường xuyên.
Thực tế phũ phàng: Tự nguyện và lách luật
Tuy nhiên, thực tế đã từng chứng minh rằng, các con số trên chỉ là giải pháp dựa trên sự tự nguyện của mỗi cơ sở xử lý chất thải. Các cơ sở này, với nhu cầu đạt lợi nhuận tối cao, luôn tìm cách để có thể lách khỏi sự kiểm tra của Nhà nước, không loại trừ cả việc "mua" cán bộ chức năng. Phải nhớ rằng, sự ra đời của mỗi cơ sở xử lý chất thải, chất gây ô nhiễm trước hết bắt nguồn từ nhu cầu kinh doanh nhằm thu lợi nhuận, chứ không phải hoạt động theo mô hình của những tổ chức mang tính phúc lợi xã hội.
Bởi thế, đòi hỏi chính các cơ sở ấy phải tự theo dõi, giám sát và xử lý chính túi tiền của họ là điều khó khả thi. Sự ra đời và tồn tại của một cơ quan nhà nước là yêu cầu tất yếu nhằm giám sát những yếu tố mang tính chủ quan từ phía cơ sở xử lý chất thải. Việc giám sát, kiểm tra thường xuyên là yêu cầu bắt buộc và cần thiết để đảm bảo môi trường được bảo vệ.
Hậu quả và giải pháp cấp thiết
Vụ việc can thiệp vào thiết bị quan trắc ở hàng trăm cơ sở gây ô nhiễm đang được cơ quan chức năng điều tra làm rõ. Trách nhiệm của cá nhân và tổ chức sẽ sớm được phân tách, từ đó có hướng xử lý tùy theo mức độ nghiêm trọng. Tuy nhiên, điều mà nhân dân quan tâm nhất là làm sao để mỗi sớm mai, cộng đồng không còn phải lo lắng khi chương trình dự báo thời tiết đưa ra những số liệu khuyến cáo người dân đừng ra khỏi nhà vì không khí đang bị ô nhiễm ở mức độ nghiêm trọng.
Và các bệnh viện không còn phải lo bệnh nhân quá tải bởi các bệnh liên quan tới nhu cầu hít thở khí oxy. Đây là một bài học đắt giá về sự cần thiết của việc tăng cường giám sát độc lập và minh bạch trong quản lý môi trường, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái cho thế hệ tương lai.
