TP.HCM đối mặt với tình trạng sụt lún đất nghiêm trọng tại nhiều khu vực trọng điểm
Trong khuôn khổ Hội nghị Gặp gỡ Nhóm nghiên cứu quốc tế về sông Mekong (IMRWG) 2026 diễn ra ngày 20-21/4, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM đã công bố những phát hiện đáng báo động về tình trạng sụt lún đất tại thành phố và khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Các chuyên gia nhận định khu vực Nam Bộ, đặc biệt là TP.HCM, đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn bao gồm biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, áp lực đô thị hóa và hiện tượng sụt lún đất ngày càng gia tăng.
Bản đồ sụt lún chi tiết hé lộ những "điểm đỏ" nguy hiểm
Phó giáo sư - Tiến sĩ Lê Trung Chơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Bền vững thuộc Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM, đã trình bày báo cáo "Sụt lún đất ở TP.HCM và Đồng bằng sông Cửu Long" với những số liệu đáng quan ngại. Nghiên cứu sử dụng công nghệ InSAR từ vệ tinh Sentinel-1 cho thấy mức độ sụt lún diễn ra không đồng đều trên địa bàn thành phố, với nhiều khu vực ghi nhận tốc độ lún lên đến 5cm mỗi năm.
Qua công nghệ InSAR kết hợp PS/DS trong giai đoạn từ 2015 đến 2025, các khu vực sụt lún nặng nhất tại TP.HCM được xác định bao gồm: huyện Nhà Bè, huyện Bình Chánh, quận 7, quận Bình Tân và quận 8 (cũ). Trong khi đó, các khu vực phía Bắc thành phố như huyện Củ Chi lại có mức độ ổn định hơn đáng kể.
Điểm đột phá của nghiên cứu này nằm ở việc kết hợp dữ liệu phản xạ mạnh (PS) và phản xạ yếu (DS), tạo ra mật độ dữ liệu cực lớn, cho phép theo dõi sụt lún chi tiết đến từng khu phố, thậm chí từng pixel trên bản đồ số.
Nguyên nhân phức tạp: Không chỉ từ tự nhiên
Theo phân tích của các chuyên gia, tình trạng sụt lún tại TP.HCM không chỉ xuất phát từ các yếu tố tự nhiên hay hoạt động khai thác nước ngầm mà còn chịu tác động mạnh mẽ từ "tải trọng động" của hệ thống hạ tầng đô thị. Các công trình quy mô lớn như tuyến metro, hệ thống đường cao tốc có thể làm gia tăng áp lực lên nền đất vốn đã yếu, từ đó đẩy nhanh quá trình lún một cách đáng kể.
Tiến sĩ Nghiêm Văn Sơn, nhà khoa học cao cấp thuộc NASA Jet Propulsion Laboratory, trao đổi với phóng viên cho biết: "Sụt lún là hiện tượng phổ biến tại các vùng châu thổ, đặc biệt ở những đô thị phát triển trên nền đất yếu như đất ngập nước được cải tạo hoặc đất được lấn ra từ biển. Điều này sẽ gây ra các vấn đề nghiêm trọng đối với cơ sở hạ tầng."
Ông Sơn nhấn mạnh thêm về nguy cơ từ hiện tượng lún không đồng đều, khi một khu vực lún nhanh hơn khu vực khác có thể gây hư hại nghiêm trọng cho hệ thống hạ tầng ngầm như đường ống cấp thoát nước. Việc khai thác nước ngầm ở độ sâu lớn tạo ra các khoảng trống dưới lòng đất, khiến nền đất bị sụt lún và có thể mang tính vĩnh viễn, khó khắc phục.
Theo tiến sĩ Sơn, thực tế tình trạng này không chỉ diễn ra tại TP.HCM mà còn xuất hiện ở nhiều đô thị lớn trên thế giới như Los Angeles (Mỹ) hay Bangkok (Thái Lan), nơi có điều kiện địa chất và quá trình đô thị hóa tương tự.
Giải pháp tổng thể cho phát triển bền vững
Từ thực trạng đáng báo động này, PGS-TS Lê Trung Chơn đã đề xuất một loạt giải pháp thích ứng cho phát triển bền vững tại TP.HCM và Đồng bằng sông Cửu Long:
- Tích hợp dữ liệu sụt lún đất vào quá trình quy hoạch, thiết kế, triển khai và quản lý phát triển đô thị, phát triển nông thôn và các dự án nông nghiệp bền vững.
- Ứng dụng trí tuệ không gian địa lý (geospatial intelligence) trong quản lý và vận hành đô thị thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển hài hòa với tự nhiên.
- Thí điểm mô hình đô thị "bọt biển" (sponge city) phù hợp với các đô thị sông nước ở Đồng bằng sông Cửu Long.
- Cập nhật thường xuyên dữ liệu không gian địa lý và ứng dụng trí tuệ không gian để dự báo rủi ro thiên nhiên, nhằm đưa ra các giải pháp thích ứng kịp thời và bền vững.
- Triển khai nông nghiệp thông minh dựa trên trí tuệ không gian địa lý cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của Đồng bằng sông Cửu Long.
IMRWG 2026: Diễn đàn hợp tác quốc tế quan trọng
Hội nghị IMRWG 2026 diễn ra trong hai ngày 20 và 21/4 đã quy tụ hơn 160 nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước, kỳ vọng sẽ góp phần đưa ra các giải pháp thiết thực cho sự phát triển bền vững của khu vực và TP.HCM trong thời gian tới.
Sự kiện có sự tham gia của đại diện Tổng lãnh sự quán Hoa Kỳ tại TP.HCM; bà Alessandra Tognonato (Tổng Lãnh sự Italia tại TP.HCM); GS Marco Abbiati (Tham tán khoa học Đại sứ quán Italia tại Việt Nam) cùng nhiều nhà khoa học đến từ các tổ chức nghiên cứu và trường đại học uy tín trên thế giới.
Trong khuôn khổ hội nghị còn diễn ra Hội thảo khoa học "Earth Observation and Geospatial Intelligence in Sustainable Development for Urban and Mekong Delta Region" vào ngày 20/4 và Khóa tập huấn "Kỹ thuật Viễn thám và Địa không gian quản lý nguồn nước và hệ sinh thái" vào ngày 21/4, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn cho các nhà nghiên cứu trong nước.
