Thái Nguyên đối mặt thách thức kép trong phòng chống ngập úng
Việc chủ động các biện pháp ứng phó tại chỗ, song song với triển khai các công trình, dự án mang tính liên vùng, tổng thể và lâu dài đang là thách thức lớn đặt ra cho tỉnh Thái Nguyên. Tình trạng ngập úng tại nhiều địa phương vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ và khẩn cấp.
Khó khăn trong công tác tái định cư cho dân vùng ngập
Tại thôn Lủng Siên, xã Vĩnh Thông, hiện có 14 hộ dân đang sinh sống trong khu vực từng xảy ra ngập úng nghiêm trọng vào năm 2025 và tiếp tục đối mặt với nguy cơ tái diễn trong mùa mưa năm 2026. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, mới chỉ có 3 hộ có quỹ đất phù hợp để xây dựng nhà ở mới. Các hộ còn lại đều thiếu điều kiện tái định cư, trong đó một số chỉ sở hữu đất sản xuất hoặc nền nhà cũ, và đáng chú ý là 2 hộ hoàn toàn không có đất ở.
Ông Nguyễn Quốc Hội, Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thông, cho biết công tác di dời dân cư hiện chủ yếu được thực hiện khi rủi ro sạt lở, ngập úng đã ở mức cao hoặc sau khi sự cố xảy ra. Mức hỗ trợ theo hình thức xen ghép còn thấp, chưa đảm bảo ổn định đời sống lâu dài cho người dân. Trước thực tế này, địa phương đã kiến nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ triển khai các dự án bố trí dân cư vùng thiên tai cấp bách trên địa bàn.
Tiến độ chậm tại các dự án trọng điểm
Tại một số dự án tái định cư đã được triển khai, tiến độ thi công vẫn còn chậm, tiềm ẩn nguy cơ không kịp đưa vào sử dụng trước mùa mưa bão. Cụ thể, ba dự án bố trí dân cư cấp bách tại các xã Chợ Rã, Nam Cường và Quảng Bạch, với tổng mức đầu tư khoảng 124 tỷ đồng, đến hết năm 2025 mới chỉ giải ngân được khoảng 75,4 tỷ đồng, chưa đạt kế hoạch đề ra.
Tương tự, công trình khắc phục ngập úng tại phường Phan Đình Phùng, được triển khai từ đầu năm 2026, cũng đang gặp phải những vướng mắc về mặt bằng và hạ tầng kỹ thuật chưa đồng bộ. Điều này khiến phương án thiết kế mới chỉ dừng ở mức sơ bộ và buộc phải đề xuất gia hạn thi công đến quý II năm 2026.
Hạ tầng phòng chống lũ còn nhiều bất cập
Thái Nguyên hiện sở hữu 7 tuyến đê sông dài hơn 48 km, nhưng nhiều vị trí đã xuống cấp nghiêm trọng, xuất hiện tình trạng sạt lở, tổ mối, tiềm ẩn rủi ro mất an toàn cao. Theo đánh giá của Viện Quy hoạch Thủy lợi thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hạ tầng phòng, chống lũ của tỉnh vẫn còn thiếu tính đồng bộ.
Khu vực trung tâm chỉ có một số tuyến đê quy mô nhỏ, chưa được khép kín, chủ yếu đảm nhiệm nhiệm vụ ngăn lũ và chưa đáp ứng được yêu cầu tiêu thoát nước do thiếu các trạm bơm công suất lớn. Trong khi đó, các tuyến đê hạ du như Chã, Hà Châu chưa đủ khả năng chống chịu khi xảy ra lũ lớn. Nhiều "điểm nghẽn" trên sông Cầu tiếp tục thu hẹp dòng chảy, làm gia tăng nguy cơ ngập úng diện rộng.
Kế hoạch phòng chống thiên tai và các giải pháp bền vững
Theo kế hoạch phòng, chống thiên tai giai đoạn 2026-2030, Thái Nguyên thực hiện phương châm "bốn tại chỗ", lấy phòng ngừa là chính, gắn liền với phát triển hạ tầng và quản lý rủi ro hiệu quả. Tỉnh đồng thời huy động và sử dụng tối ưu các nguồn lực, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư vào lĩnh vực này.
Liên quan đến các dự án bố trí dân cư vùng thiên tai cấp bách, Tỉnh ủy Thái Nguyên đã chỉ đạo UBND tỉnh khẩn trương rà soát toàn diện, làm rõ tiến độ, khối lượng, tỷ lệ giải ngân và các vướng mắc để tập trung tháo gỡ, đẩy nhanh tiến độ thi công.
Sau đợt mưa lũ cuối năm 2025, thôn Kim Vân, xã Văn Lang có 36 hộ bị ngập úng nặng. Xác định đây là vấn đề cấp bách, cuối tháng 3/2026, tỉnh Thái Nguyên đã ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp nhằm ổn định dân cư vùng ngập lụt tại đây. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông và nông nghiệp phía bắc, cho biết dự án sẽ bố trí đất ở cho 42 hộ dân, kèm theo hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ như đường giao thông, thoát nước, cấp nước và cấp điện. "Chúng tôi đang nỗ lực cao độ, quyết tâm hoàn thành dự án trước mùa mưa năm 2026", ông Tuấn nhấn mạnh.
Phát triển hạ tầng viễn thông kiên cố
Rút kinh nghiệm từ việc mất liên lạc trong đợt bão cuối năm 2025, ngày 10/4/2026, tỉnh Thái Nguyên đã ban hành Kế hoạch 147/KH-UBND về phát triển hạ tầng viễn thông kiên cố, hướng tới khả năng chống chịu thiên tai cấp độ 4, đảm bảo thông tin thông suốt trong các tình huống khẩn cấp. Theo đó, mỗi xã, phường sẽ có ít nhất hai trạm BTS kiên cố, hỗ trợ liên lạc đa phương thức, kết nối tới 100% lãnh đạo cơ sở và trưởng thôn, bản.
Đầu tư vào các công trình trọng điểm và giải pháp tổng thể
Trước yêu cầu cấp bách trong phòng, chống ngập úng khu vực trung tâm, Thái Nguyên đã đầu tư vào nhiều công trình trọng điểm, kết hợp nạo vét và xử lý các điểm nghẽn thoát nước. Tuy nhiên, thực tiễn đòi hỏi một giải pháp tổng thể và bền vững hơn.
Mới đây, tại hội thảo lấy ý kiến chuyên gia, các phương án được đề xuập tập trung vào việc khơi thông và mở rộng dòng chảy; nâng cấp hệ thống đê sông Cầu; xây dựng các hồ chứa điều tiết lũ như Văn Lăng, Yên Trạch, Nghinh Tường... với tổng kinh phí dự kiến khoảng 37 nghìn tỷ đồng, trong đó ưu tiên tuyến đê hữu sông Cầu đến năm 2030. Đồng thời, tỉnh cũng đẩy mạnh các giải pháp phi công trình như nâng cao hiệu quả vận hành hồ chứa, rà soát quy hoạch và tăng cường năng lực dự báo, cảnh báo sớm.
Bài học kinh nghiệm và định hướng tương lai
Bài học kinh nghiệm đắt giá từ hai đợt mưa bão cuối năm 2025 ở Thái Nguyên vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt khi mùa mưa bão năm 2026 đang đến gần. Theo ông Trịnh Xuân Trường, Bí thư Tỉnh ủy Thái Nguyên, cần xây dựng phương án tổng thể, đồng bộ, có tính liên kết vùng trên toàn lưu vực sông Cầu, với sự điều phối của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Trên cơ sở tiếp thu các ý kiến đóng góp, tỉnh sẽ hoàn thiện phương án theo hướng khoa học, khả thi, xác định rõ lộ trình và thứ tự ưu tiên; chủ động huy động và cân đối nguồn lực để triển khai đồng bộ. Mục tiêu cuối cùng là từng bước nâng cao năng lực phòng, chống lũ, giảm thiểu tình trạng ngập úng, đặc biệt là tại khu vực trung tâm của tỉnh.
