Sạt lở sông Pô Kô đe dọa nghiêm trọng đất canh tác và an toàn dân cư tại Quảng Ngãi
Các đợt mưa lớn kéo dài vào cuối năm 2025 đã gây ra thiệt hại đáng kể cho đoạn bờ sông Pô Kô chảy qua trung tâm xã Dục Nông, tỉnh Quảng Ngãi. Khoảng 1,5 km bờ sông bị hư hại nghiêm trọng do lưu lượng nước từ thượng nguồn dâng cao đột ngột, tạo ra dòng chảy mạnh khoét sâu vào hai bên bờ. Đầu năm 2026, khi nước rút, nhiều vị trí xuất hiện các vết nứt dài, đất đá đổ sập xuống lòng sông, hình thành những cung trượt lớn lan sát khu dân cư các thôn Gia Tun, Nông Nội và các khu vực lân cận.
Nỗi lo mất đất canh tác và sinh kế của người dân
Mặc dù mùa mưa đã qua từ lâu, nhưng gia đình ông A Diêm ở thôn Gia Tun, xã Dục Nông vẫn sống trong cảnh bất an và lo lắng thường trực. Sau mỗi mùa mưa, diện tích đất sản xuất của gia đình ông lại bị thu hẹp dần, khiến cuộc sống trở nên cơ cực hơn trong những năm tới. Ông A Diêm chia sẻ rằng, hơn một héc-ta đất trồng trọt nằm giáp bờ sông và triền đồi ven nước liên tục bị xâm lấn. Mỗi mùa mưa, mép sông lại lấn thêm từ 2-3 mét vào rẫy, và trong khoảng 8 năm qua, bờ sông đã "ăn" sâu gần 30 mét, áp sát khu dân cư.
"Sáu sào cà-phê và hồ tiêu của gia đình tôi đã bị cuốn trôi hoàn toàn. Riêng mùa mưa năm 2025, điểm xói lở tiến gần nhà hơn 2 mét. Nếu mưa lũ tiếp diễn như hiện nay, nguy cơ mất thêm diện tích là rất rõ ràng", ông A Diêm bày tỏ nỗi lo.
Không chỉ riêng thôn Gia Tun, nhiều hộ dân khác ở xã Dục Nông cũng chung nỗi lo này. Mưa lũ cuối năm 2025 không chỉ làm hư hỏng các hạng mục gia cố tạm thời mà còn cuốn trôi hoa màu và cây ăn trái ven sông. Lòng sông đoạn qua địa bàn có xu hướng mở rộng, trong khi vườn rẫy của người dân ngày càng bị thu hẹp. Những năm trước, hai bên bờ sông có diện tích đất canh tác rộng lớn, nhưng gần đây, mưa lũ đã khiến vườn trồng và đất rẫy liên tục sạt lở, lấn sâu vào bên trong từ 5 đến 7 mét.
Chị Y Nạt, cư dân thôn Gia Tun, cho biết gia đình chị đã canh tác cà-phê xen hồ tiêu trên diện tích rẫy sát bờ sông trong nhiều năm. "Mỗi năm, đất lại mất thêm một ít, và đến nay bờ sông đã lấn hơn 10 mét. Nếu không có biện pháp kịp thời, chúng tôi sẽ không còn đất để sản xuất. Mong rằng cơ quan chuyên môn sớm có phương án khắc phục để người dân có thể yên tâm làm ăn", chị Y Nạt chia sẻ.
Đánh giá và giải pháp từ chính quyền địa phương
Theo đánh giá của chính quyền địa phương, quá trình xói lở diễn ra âm thầm nhưng kéo dài, đặc biệt nghiêm trọng sau các đợt mưa lớn liên tiếp. Hiện tượng này không chỉ làm giảm diện tích trồng trọt mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đối với nhà ở, công trình hạ tầng và các tuyến giao thông nội thôn. Cần sớm khắc phục tình trạng sạt lở sông Pô Kô để bảo vệ người dân và tài sản.
Thống kê từ xã Dục Nông cho thấy, toàn tuyến bờ sông Pô Kô qua địa bàn dài hơn 1,5 km đang bị xâm lấn nghiêm trọng. Khu vực này có khoảng 86 hộ dân sinh sống, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số với đời sống còn nhiều khó khăn, phụ thuộc phần lớn vào sản xuất nông nghiệp. Sạt lở bờ sông ngày càng nặng đã gây mất an toàn cho người dân và các công trình ven sông.
Ngành chức năng tỉnh Quảng Ngãi đã phối hợp với chính quyền địa phương tiến hành kiểm tra thực địa và đề xuất các giải pháp khắc phục. Trước thực trạng này, tỉnh Quảng Ngãi đã công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai tại khu vực xói lở bờ sông Pô Kô qua xã Dục Nông, đồng thời chỉ đạo triển khai các biện pháp gia cố tạm thời nhằm hạn chế rủi ro.
Hiện nay, nhiều đoạn bờ sông Pô Kô qua các xã miền núi tỉnh Quảng Ngãi vẫn bị sạt lở và hư hỏng nặng nề mà chưa được xử lý triệt để. Chính quyền địa phương đang phối hợp với cơ quan chuyên môn để khảo sát và đánh giá mức độ thiệt hại, từ đó đề ra phương án khắc phục phù hợp.
Kiến nghị đầu tư xây dựng kè chống sạt lở
Xã Dục Nông đã kiến nghị tỉnh Quảng Ngãi hỗ trợ nguồn vốn để xây dựng kè chống sạt lở bờ sông Pô Kô, nhằm ngăn chặn tình trạng sạt lở tái diễn. Theo Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trần Cao Bảo Việt, để bảo đảm an toàn cho khu dân cư và ổn định sinh kế, địa phương cần đầu tư hệ thống kè bảo vệ với tổng chiều dài khoảng 1,5 km, với kinh phí dự kiến lên đến 368 tỷ đồng.
Trước mắt, xã Dục Nông kiến nghị tỉnh Quảng Ngãi bố trí 80 tỷ đồng để xây dựng 500 mét kè trong giai đoạn 2025-2026. Phần còn lại khoảng 1.000 mét sẽ tiếp tục được triển khai khi nguồn lực được cân đối và phân bổ hợp lý.
Tình trạng chung và giải pháp dài hạn
Thực tế tại xã Dục Nông phản ánh tình trạng chung ở nhiều xã miền núi tỉnh Quảng Ngãi, nơi biến đổi thời tiết cực đoan và mưa lũ bất thường khiến bờ sông và sườn đồi liên tục bị xâm thực. Diện tích nông nghiệp từng bước thu hẹp, đặt sinh kế của người dân vùng cao trước nhiều thách thức lớn.
So với những năm trước, tình trạng sạt lở ngày càng diễn biến phức tạp hơn, khiến nỗi lo mất đất và mất sinh kế trở nên hiện hữu ở nhiều vùng ven sông. Tỉnh Quảng Ngãi cần có những giải pháp căn cơ và đồng bộ, kết hợp giữa đầu tư hạ tầng phòng chống thiên tai với quy hoạch sử dụng đất phù hợp. Mục tiêu là bảo đảm an toàn cho nhân dân và duy trì vùng chuyên canh nông nghiệp tại các xã vùng sâu, vùng xa, giúp người dân ổn định cuộc sống và phát triển bền vững.
