Ngày 28/5, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung đã chủ trì cuộc họp đánh giá tiến độ triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản. Tại cuộc họp, ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, cho biết việc thí điểm truy xuất nguồn gốc, bao gồm các lô sầu riêng xuất khẩu quy mô lớn sang Trung Quốc, đang được thực hiện theo hướng vừa làm vừa rút kinh nghiệm để hoàn thiện quy trình trước khi nhân rộng.
Tiến độ thí điểm truy xuất nguồn gốc sầu riêng
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn số 3226 ngày 3/4 hướng dẫn triển khai truy xuất nguồn gốc sầu riêng, đồng thời tổ chức nhiều đợt tập huấn tại Đồng Tháp và Đắk Lắk với hơn 600 đại biểu tham dự, gồm đại diện sở, ngành, doanh nghiệp và người sản xuất. Đến nay, có 16 doanh nghiệp đăng ký tham gia thí điểm theo Quyết định số 5272/QĐ-BNNMT, trong đó hai đơn vị được hỗ trợ trực tiếp theo hình thức cầm tay chỉ việc để triển khai đầy đủ quy trình truy xuất nguồn gốc.
Ngày 23/5, Bộ tiếp tục gửi công hàm tới Tổng cục Hải quan Trung Quốc, thông báo về hệ thống truy xuất nguồn gốc của Việt Nam, mẫu tem truy xuất cùng danh sách mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và phòng xét nghiệm phục vụ xuất khẩu sầu riêng. Trước đó, hai container sầu riêng đã được xuất khẩu thí điểm thành công qua cửa khẩu Hữu Nghị bằng tem truy xuất điện tử, qua đó kiểm chứng toàn bộ quy trình vận hành thực tế.
Kết quả triển khai hệ thống
Theo thống kê, hệ thống hiện đã cập nhật khoảng 18.000 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm của 26/34 tỉnh, thành phố; có 919 lô hàng, 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp tham gia. Ngoài sầu riêng, Bộ đang triển khai truy xuất nguồn gốc đối với nhiều ngành hàng khác như lúa gạo, thịt, trứng, sữa, chè, trái cây và thủy sản.
Ông Nguyễn Văn Long nhấn mạnh bài học quan trọng từ giai đoạn thí điểm là cần chuyển hóa quy định thành quy trình thực tế với sự tham gia đầy đủ của tất cả các chủ thể trong chuỗi cung ứng, từ doanh nghiệp xuất khẩu, địa phương, đơn vị công nghệ đến người sản xuất.
Hạ tầng kỹ thuật và trách nhiệm dữ liệu
Ông Nguyễn Bảo Trung, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số, cho biết Cục đã chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật sẵn sàng phục vụ triển khai trong năm 2026. Hai hệ thống do doanh nghiệp Netacom và CheckVN phát triển đã trải qua đánh giá nghiêm ngặt về an toàn thông tin trước khi đưa vào vận hành tập trung tại Cục Chuyển đổi số. Theo ông Trung, kinh nghiệm từ thí điểm sầu riêng cho thấy cần xác lập rõ trách nhiệm dữ liệu của từng chủ thể trong chuỗi, từ vùng nguyên liệu, thương lái, cơ sở đóng gói đến doanh nghiệp xuất khẩu nhằm bảo đảm tính xác thực của thông tin truy xuất.
Đại diện Công ty Netacom cho biết doanh nghiệp đang phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc hoàn chỉnh mới, tích hợp đầy đủ quy trình nghiệp vụ, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng kết nối dữ liệu theo định hướng của Bộ. Hệ thống dự kiến kết nối với 7 cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ, bao gồm mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở chăn nuôi, cơ sở chế biến thủy sản cùng nhiều dữ liệu quản lý khác, vận hành trên hạ tầng tập trung nhằm bảo đảm an toàn và đồng bộ dữ liệu.
Định hướng triển khai trong thời gian tới
Thứ trưởng Hoàng Trung đánh giá hạ tầng kỹ thuật cơ bản đã sẵn sàng để tiếp nhận và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc. Ông yêu cầu tập trung triển khai ngay những nội dung có thể đưa vào vận hành từ ngày 1/7 theo Quyết định số 25 của Bộ về kế hoạch triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản. “Đây là nhiệm vụ phải làm, quan trọng là phải có sản phẩm cụ thể, bảo đảm an toàn thông tin, kết nối được và từng bước hoàn thiện trong quá trình triển khai”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Thứ trưởng cũng yêu cầu ưu tiên tận dụng các hệ thống đã triển khai thực tế thay vì xây dựng lại từ đầu, đồng thời đẩy nhanh kiểm thử an toàn thông tin. Mỗi lĩnh vực sẽ lựa chọn từ một đến ba sản phẩm trọng điểm để xây dựng mô hình thí điểm, phát huy hạ tầng và doanh nghiệp hiện có.
Đáng chú ý, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẳng định hệ thống truy xuất nguồn gốc là công cụ phục vụ quản lý, minh bạch hóa thông tin và nâng cao chất lượng quản lý nhà nước, không phải rào cản hành chính hay điều kiện bắt buộc mới đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo thông tư về truy xuất nguồn gốc nông sản, phối hợp với Bộ Công an xây dựng nghị định liên quan, đồng thời mở rộng thí điểm sang nhiều ngành hàng chủ lực nhằm từng bước xây dựng hệ thống minh bạch hóa chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam trong dài hạn.
