Thắc mắc của người dân: Rác phân loại có được xử lý riêng không?
Gia đình chị T.L, cư dân phường Tân Mỹ, TP.HCM, đã duy trì thói quen phân loại rác trong sinh hoạt hàng ngày. Tuy nhiên, chị L. vẫn băn khoăn: "Làm mãi cũng quen, nhưng tôi không biết rác có được xử lý tách biệt hay vẫn đổ chung một chỗ?". Đây là tâm lý phổ biến ở nhiều hộ gia đình đô thị, dù nhận thức lợi ích của việc phân loại tại nguồn và sẵn sàng thay đổi thói quen, người dân vẫn thiếu thông tin về quy trình xử lý sau đó.
Khoảng cách giữa hành vi và kết quả thực tế
Sự thiếu minh bạch này tạo ra khoảng cách giữa hành vi đúng và kết quả thực tế, ảnh hưởng đến động lực duy trì phân loại. Trong bối cảnh kinh tế tuần hoàn theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), chất thải không còn là điểm kết thúc mà trở thành nguồn tài nguyên cần thu hồi và tái sử dụng. Điều này đòi hỏi hệ thống có thể theo dõi hành trình vật liệu sau phân loại.
Bài học từ các quốc gia phát triển
Nhiều quốc gia đã giải quyết vấn đề này bằng cách xây dựng hệ thống minh bạch, giúp người dân "thấy" được kết quả. Tại Nhật Bản, người dân phân loại rác theo lịch thu gom công khai và có thể theo dõi qua ứng dụng di động cùng bảng điều khiển dữ liệu EPR thời gian thực. Ở Đức, toàn bộ quá trình thu gom, phân loại và tái chế bao bì được quản lý và báo cáo định kỳ với dữ liệu công khai, giúp duy trì tỷ lệ tái chế cao. Những bài học này cho thấy, chỉ khi chuỗi xử lý rác trở nên rõ ràng, dễ theo dõi, người dân mới tham gia lâu dài và kinh tế tuần hoàn vận hành hiệu quả.
Giải pháp tại Việt Nam: Trạm thu hồi vật liệu tái chế (MRF) với nền tảng số
Tại Việt Nam, cách tiếp cận này đang dần hiện thực hóa. Trạm thu hồi vật liệu tái chế (MRF) tại phường Tân Mỹ, TP.HCM, do Unilever Việt Nam phối hợp với chính quyền địa phương và Công ty Cổ phần Công nghệ Grac triển khai, là một ví dụ điển hình.
Vận hành minh bạch trên nền tảng số
Trạm MRF vận hành trên nền tảng số, cho phép ghi nhận và theo dõi dòng vật liệu tái chế theo thời gian thực. Rác sau khi phân loại từ hộ gia đình sẽ được:
- Cân và phân tách theo nhóm vật liệu.
- Lưu trữ riêng trước khi chuyển đến đơn vị tái chế phù hợp.
- Cập nhật toàn bộ quá trình trên hệ thống.
Người dân có thể nắm bắt khối lượng rác thu gom và phân loại qua ứng dụng di động, theo dõi hành trình từ điểm thu gom đến khi trở thành nguyên liệu tái chế. Cách làm này giúp thu hẹp khoảng trống thông tin, củng cố niềm tin vào hiệu quả phân loại tại nguồn.
Phản hồi tích cực từ cộng đồng
Nhiều cư dân phường Tân Mỹ đã trải nghiệm trạm MRF và nhận thấy sự thay đổi. Chị T.L chia sẻ: "Giờ từng bước đều hiện trên ứng dụng. Biết rác thực sự được tái chế, tôi thấy việc làm của cả nhà có ý nghĩa hơn". Bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam, nhấn mạnh: "Sẽ không có kinh tế tuần hoàn nếu không có phân loại rác tại nguồn. Trạm MRF là minh chứng cho quyết tâm của chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc xây dựng thói quen sống bền vững".
Định hướng phát triển bền vững và tương lai
Với ba trụ cột quản lý rác thải nhựa - giảm nhựa nguyên sinh, tuần hoàn bao bì qua tái chế và tái sử dụng, thúc đẩy trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất - Unilever Việt Nam kỳ vọng mô hình MRF trở thành phần của hạ tầng đô thị. Điều này góp phần xử lý hiệu quả gần 70.000 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày trên cả nước, hỗ trợ mục tiêu kinh tế tuần hoàn nhựa theo Chương trình Đối tác Hành động Quốc gia về Nhựa (NPAP) và Luật Bảo vệ Môi trường 2020.
Vai trò kết nối của trạm MRF
Trạm MRF đóng vai trò kết nối các khâu từ phân loại tại nguồn, thu gom, xử lý và tái chế, sản xuất bao bì mới từ nhựa tái chế, đến tiêu thụ và tái sinh. Khi mỗi trạm không chỉ xử lý rác mà còn mang lại sự minh bạch, đô thị Việt Nam sẽ từng bước chuyển từ mô hình "thu gom - chôn lấp" sang hệ thống quản lý bền vững. Lúc đó, câu hỏi "phân loại xong rồi rác đi đâu?" sẽ có lời giải rõ ràng ngay trên ứng dụng trong tay người dân.
