Phát hiện loài thực vật ký sinh quý hiếm Địa nhãn Himalaya tại Phong Nha - Kẻ Bàng
Mới đây, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng đã công bố một phát hiện quan trọng trong lĩnh vực bảo tồn thiên nhiên. Tại tiểu khu 649 thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt do Trạm bảo vệ rừng Cồn Roàng quản lý, các cán bộ bảo vệ rừng đã ghi nhận sự xuất hiện của loài Địa nhãn Himalaya (Sapria himalayana Griff). Đây là một loài thực vật ký sinh quý hiếm, thuộc họ Vi tháp (Rafflesiaceae), nổi tiếng với cấu trúc hoa lớn và hình thái đặc biệt.
Đặc điểm sinh học độc đáo của Địa nhãn Himalaya
Theo các nhà nghiên cứu, Địa nhãn Himalaya là một thực vật ký sinh toàn phần, không có diệp lục, lá hay thân thật để quang hợp. Phần cơ thể sinh dưỡng của cây gần như tiêu giảm hoàn toàn, tồn tại dưới dạng các sợi hút bám sâu vào rễ cây chủ để hấp thụ nước và chất dinh dưỡng. Tại Tiểu khu 649, các cá thể địa nhãn được ghi nhận ký sinh trên rễ các loài dây leo thân gỗ thuộc chi Nho (Tetrastigma).
Hoa là bộ phận duy nhất xuất hiện trên mặt đất, đảm nhiệm chức năng sinh sản. Mẫu vật ghi nhận có đường kính khoảng 15-20cm, với bao hoa màu đỏ thẫm điểm xuyết các đốm vàng nhạt. Đặc biệt, hoa phát ra mùi giống thịt phân hủy để thu hút côn trùng, chủ yếu là các loài ruồi thuộc bộ Hai cánh đến thụ phấn, một cơ chế thích nghi độc đáo trong tự nhiên.
Ý nghĩa bảo tồn và tình trạng nguy cấp
Việc phát hiện loài này không chỉ bổ sung dữ liệu khoa học cho hệ thực vật khu vực mà còn cho thấy hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi tại Phong Nha - Kẻ Bàng vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn. Các chuyên gia cho biết Địa nhãn Himalaya có biên độ sinh thái hẹp, đặc biệt nhạy cảm với sự thay đổi của môi trường đất, độ ẩm và cấu trúc tán rừng. Loài này chỉ xuất hiện dưới tán rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, nơi có lớp thảm mục dày, độ che phủ cao và hầu như không chịu tác động của con người.
Theo các tài liệu khoa học, Địa nhãn Himalaya được xếp vào nhóm nguy cấp trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN), do vùng phân bố hẹp và phụ thuộc hoàn toàn vào quần thể cây chủ. Phát hiện mới này cũng nâng tổng số loài thực vật ghi nhận tại Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng lên 2.957 loài, tiếp tục khẳng định nơi đây là một trong những trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam và khu vực.
Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng nhấn mạnh rằng, sự xuất hiện của Địa nhãn Himalaya trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt là một minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của các nỗ lực bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học tại đây. Điều này không chỉ góp phần vào công tác nghiên cứu khoa học mà còn nâng cao giá trị du lịch sinh thái và giáo dục môi trường cho cộng đồng.
