Phong Nha-Kẻ Bàng ứng dụng AI và bẫy ảnh để bảo vệ đa dạng sinh học di sản
Trong nỗ lực bảo vệ và phát huy giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng đã tích cực thúc đẩy chuyển đổi số, đưa nhiều công nghệ và kỹ thuật mới vào công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên và quản trị di sản. Giám đốc Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, ông Phạm Hồng Thái, cho biết việc tăng cường hợp tác quốc tế và trong nước đã hỗ trợ đáng kể cho quá trình này.
Giải pháp bẫy ảnh và AI Wildlife Insights
Một trong những giải pháp nổi bật là ứng dụng hệ thống bẫy ảnh kết hợp với phần mềm trí tuệ nhân tạo Wildlife Insights. Theo Giám đốc Trung tâm Bảo vệ rừng và Di sản thế giới Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, ông Phạm Văn Tân, hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi đặc thù của khu vực là nơi cư trú của nhiều loài động vật đặc hữu và quý hiếm. Trong điều kiện địa hình phức tạp với nhiều khu vực khó tiếp cận, các phương pháp điều tra truyền thống dựa vào quan sát trực tiếp hoặc dấu vết thường bộc lộ hạn chế về phạm vi bao phủ và tính liên tục của dữ liệu.
Vì vậy, công nghệ bẫy ảnh được đánh giá là giải pháp phù hợp, cho phép thu thập dữ liệu một cách khách quan và liên tục. Dữ liệu từ hệ thống này cung cấp thông tin về thành phần loài, tần suất xuất hiện cũng như xu hướng biến động quần thể, đặc biệt đối với các loài thú lớn, loài hoạt động về đêm hoặc có tập tính né tránh con người.
Đột phá trong xử lý và phân tích dữ liệu
Việc kết hợp bẫy ảnh với phần mềm trí tuệ nhân tạo Wildlife Insights đã mở ra hướng tiếp cận mới trong giám sát đa dạng sinh học. Điểm đột phá của phương pháp này không chỉ nằm ở việc thu thập hình ảnh tự động mà còn ở khâu xử lý và phân tích dữ liệu. Thay vì phải xử lý thủ công hàng nghìn bức ảnh, phần mềm Wildlife Insights ứng dụng AI để tự động nhận diện loài, loại bỏ các hình ảnh trống và sắp xếp dữ liệu theo cấu trúc khoa học. Nhờ đó, quá trình phân tích thông tin được rút ngắn đáng kể, bảo đảm độ chính xác cao.
Hiệu quả của việc ứng dụng đồng bộ công nghệ bẫy ảnh và nền tảng Wildlife Insights đã được thể hiện rõ trong các đợt giám sát gần đây. Riêng năm 2025, Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng ghi nhận 199 lượt đàn với 1.344 lượt cá thể động vật rừng. Trong số này có 38 loài được ghi nhận trong Sách Đỏ Việt Nam và thế giới thuộc nhóm nguy cấp, quý hiếm cần được bảo vệ.
Hỗ trợ quản lý và bảo vệ rừng
Những dữ liệu thu thập được bổ sung các bằng chứng khoa học quan trọng cho hồ sơ đa dạng sinh học của di sản thiên nhiên thế giới này. Khi được tích hợp với hệ thống thông tin địa lý (GIS), các dữ liệu trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý và bảo vệ rừng. Những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao hoặc các “điểm nóng” chịu tác động tiêu cực từ hoạt động của con người được thể hiện trực quan trên bản đồ số, giúp lực lượng chức năng chủ động xây dựng và triển khai phương án bảo vệ phù hợp, hiệu quả.
Cùng với giám sát loài và sinh cảnh, công tác cứu hộ, chăm sóc, bảo tồn động vật hoang dã và công tác nhân giống, trồng bảo tồn loài thực vật rừng được chú trọng. Đáng chú ý, cơ sở bảo tồn đa dạng sinh học của Vườn được thành lập trên quy mô diện tích 28,8ha, làm cơ sở pháp lý quan trọng cho việc tổ chức chăm sóc, cứu hộ và bảo tồn loài phục vụ công tác nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và du lịch sinh thái.
Thách thức và định hướng tương lai
Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cao trong điều kiện địa hình rừng núi phức tạp của Phong Nha-Kẻ Bàng cũng đặt ra không ít thách thức, nhất là chi phí đầu tư ban đầu, yêu cầu kỹ thuật trong quá trình vận hành cũng như công tác bảo dưỡng thiết bị dưới tác động của thời tiết khắc nghiệt. Mặt khác, yêu cầu của quá trình chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, tiến bộ kỹ thuật trong hoạt động của Vườn quốc gia cần phải liên tục và toàn diện với đòi hỏi ngày càng cao.
Theo lãnh đạo Vườn quốc gia, thời gian tới, đơn vị tiếp tục hoàn thiện hệ thống bẫy ảnh và nền tảng Wildlife Insights nhằm hiện đại hóa công tác giám sát tài nguyên thiên nhiên; tăng cường tuần tra, bảo vệ rừng di sản dựa trên hệ thống SMART; đồng thời ứng dụng công nghệ viễn thám trong cảnh báo cháy rừng và theo dõi diễn biến tài nguyên rừng. Bên cạnh đó, lực lượng chức năng sử dụng máy bay không người lái (drone) trang bị camera tầm nhiệt và phần mềm đo vẽ bản đồ để thu nhận dữ liệu, phục vụ đánh giá thiệt hại do thiên tai cũng như công tác quản lý, bảo vệ rừng.
Tại một hội thảo do Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng tổ chức gần đây, các nhà khoa học thuộc Viện Sinh thái học miền nam (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) cho rằng, trên cơ sở bản đồ phân bố động, thực vật và hang động Phong Nha-Kẻ Bàng hiện nay, cần tiếp tục tích hợp các kết quả nghiên cứu để xây dựng bản đồ tài nguyên di sản, xác định các khu vực có nguy cơ cao và những “điểm nóng” về đa dạng sinh học. Việc hoàn thiện hệ thống dữ liệu này sẽ giúp điều chỉnh hợp lý các tuyến tuần tra và giám sát, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm nhập, khai thác trái phép tài nguyên rừng.
