PFAS - 'Hóa chất vĩnh cửu' ẩn náu trong bao bì thực phẩm hàng ngày
Túi giấy, cốc dùng một lần, hộp giấy đựng thức ăn nóng hổi là những vật dụng quen thuộc trong cuộc sống hiện đại. Tuy nhiên, đằng sau lớp vỏ tưởng chừng vô hại này, các chuyên gia cảnh báo có thể tồn tại một nhóm hóa chất cực kỳ bền vững mang tên PFAS, được ví như “hóa chất vĩnh cửu”, âm thầm xâm nhập cơ thể và gây hại lâu dài cho sức khỏe con người.
PFAS là gì và tại sao chúng lại nguy hiểm?
Để chống thấm dầu mỡ và nước, nhiều loại bao bì thực phẩm được phủ một lớp chứa PFAS (các hợp chất perfluoroalkyl và polyfluoroalkyl). Nhờ lớp phủ này, giấy không bị rã khi đựng đồ ăn nóng hoặc nhiều dầu. Tuy nhiên, khi tiếp xúc với nhiệt độ cao hoặc thực phẩm nóng, các chất này có thể thôi nhiễm vào thức ăn mà người dùng không hề hay biết.
Thí nghiệm đơn giản cho thấy, khi nhỏ nước hoặc dầu lên giấy thường, chất lỏng sẽ thấm nhanh. Nhưng với giấy có phủ PFAS, chúng sẽ đọng lại thành giọt, không thấm. Chính đặc tính “chống thấm hoàn hảo” này lại là dấu hiệu tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng.
PFAS không phải là một chất đơn lẻ mà là cả một nhóm gồm hơn 12.000 hợp chất. Điểm đáng lo ngại là liên kết carbon-fluor trong cấu trúc của chúng cực kỳ bền vững, khiến chúng gần như không thể phân hủy trong môi trường tự nhiên. Một số hợp chất như PFOA có thời gian bán hủy trong nước lên tới 92 năm, thậm chí còn bền hơn cả dioxin. Khi đi vào cơ thể, PFAS cũng rất khó bị đào thải, dễ tích tụ theo thời gian và gây ra nhiều hệ lụy khôn lường.
PFAS có mặt ở đâu và tác hại đến sức khỏe ra sao?
Không chỉ xuất hiện trong hộp đựng thức ăn, PFAS còn có mặt ở nhiều vật dụng quen thuộc như chảo chống dính, quần áo chống nước, mỹ phẩm, chất tẩy rửa, thậm chí cả giấy in hóa đơn. Con người có thể tiếp xúc với chúng qua ăn uống, nước sinh hoạt, không khí hoặc qua da một cách dễ dàng.
Nhiều nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra mối liên hệ đáng lo ngại giữa PFAS và hàng loạt bệnh lý nguy hiểm. Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) đã xếp PFOA vào nhóm 1, tức là có bằng chứng rõ ràng gây ung thư ở người. Các nghiên cứu cũng ghi nhận PFAS có thể làm tăng nguy cơ ung thư thận, ung thư tinh hoàn, gây rối loạn nội tiết, ảnh hưởng tuyến giáp, làm tăng cholesterol, tổn thương gan và suy giảm hệ miễn dịch. Đối với phụ nữ mang thai, việc tiếp xúc lâu dài còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi, gây ra các vấn đề sức khỏe lâu dài cho trẻ.
Làm thế nào để giảm thiểu nguy cơ từ PFAS?
Các chuyên gia khuyến nghị người dân nên chủ động giảm thiểu nguy cơ bằng những biện pháp thiết thực. Cách đơn giản nhất là hạn chế ăn đồ mang đi, đặc biệt là thực phẩm nóng đựng trong hộp giấy chống dầu. Thay vào đó, nên sử dụng hộp đựng cá nhân, ưu tiên nấu ăn tại nhà và tránh dùng các sản phẩm không rõ nguồn gốc.
Dưới đây là một số biện pháp cụ thể để bảo vệ bản thân và gia đình:
- Tránh sử dụng các sản phẩm có khả năng chống thấm nước và chống bám bẩn, trừ khi chúng được chứng nhận không chứa PFAS.
- Hạn chế sử dụng quần áo, giày dép và các sản phẩm chống thấm nước khác không được chứng nhận là không chứa PFAS.
- Tránh dùng thực phẩm đóng gói sẵn trong túi và hộp chống dầu mỡ; hãy mang theo hộp đựng riêng khi mua đồ ăn mang về.
- Tránh sử dụng dụng cụ nấu ăn chống dính không chứa PFAS; thay vào đó hãy sử dụng gang, gốm sứ, thép không gỉ và thủy tinh.
- Kiểm tra nước sinh hoạt tại nhà bạn xem có chất PFAS hay không hoặc lấy kết quả kiểm tra của thành phố để đảm bảo an toàn.
Theo các chuyên gia, mặc dù việc tiếp xúc với PFAS ở một mức độ nào đó là không thể tránh khỏi trong cuộc sống hiện đại, nhưng việc chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp giảm thiểu đáng kể rủi ro cho sức khỏe. Hãy lựa chọn các sản phẩm thân thiện với môi trường và an toàn cho sức khỏe để bảo vệ bản thân và gia đình khỏi những tác hại tiềm ẩn của “hóa chất vĩnh cửu” này.
