Sau nhiều đợt mưa lớn kéo dài, tại khu vực thôn Khuổi Luông, xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên, hàng loạt vết nứt lớn đã xuất hiện trên triền núi cao phía sau nhà của nhiều hộ dân. Anh Bàn Văn Ghến, một người dân địa phương, buồn bã chia sẻ: "Núi sau nhà đã từng sạt lở nhiều lần, giờ lại thêm nhiều vết nứt mới. Dù nhà mới xây, nhưng gia đình tôi đã nhiều lần phải di dời đến nơi ở tạm mỗi khi mưa to. Đêm xuống mà có mưa là cả nhà thấp thỏm lo âu".
Dự án tái định cư chậm tiến độ
Tại Khuổi Luông, từ năm 2025, một dự án bố trí dân cư vùng thiên tai cấp bách đã được triển khai nhằm đưa các hộ dân trong vùng nguy cơ sạt lở đến nơi ở mới an toàn. Tuy nhiên, do thời tiết bất lợi, dự án không hoàn thành đúng tiến độ, khiến cho đến nay người dân vẫn chưa thể được bố trí tái định cư. Ông Nguyễn Đức Dũng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Ba Bể, cho biết: "Để phòng ngừa nguy cơ sạt lở, xã đã chỉ đạo cải tạo cơ sở vật chất của Trạm nghiên cứu Đồn Đèn (thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Kạn cũ) nằm xa khu vực nguy hiểm, sẵn sàng di dời người dân đến ở tạm khi thời tiết phức tạp. Đồng thời, xã đã kiến nghị tỉnh tìm giải pháp hoàn thành khu tái định cư để các hộ dân sớm ổn định cuộc sống".
Địa hình đồi núi dễ sạt lở
Do đặc thù địa hình nhiều đồi núi cao, đất liên kết kém, dễ bở rời, nên sau mỗi mùa mưa bão, các xã phía bắc của Thái Nguyên lại xuất hiện nhiều vị trí có nguy cơ sạt lở cao. Sau những đợt mưa cuối năm 2025, tại xã Phong Quang, hai vị trí sạt trượt, nứt đồi đã được phát hiện tại thôn Nà Dì và Nà Cưởm. Tại thôn Nà Dì, vết nứt kéo dài khoảng 300m, đe dọa an toàn của 5 hộ dân sống dưới chân đồi. Một số vị trí đã xảy ra hiện tượng đất đá sạt trượt, nước thấm từ sườn đồi vào nhà dân trong các đợt mưa kéo dài, làm gia tăng rủi ro. Tại thôn Nà Cưởm, khu vực đồi cao đã sạt lở và tiếp tục có vết nứt ngang lưng chừng đồi, nguy cơ sạt lở thêm đe dọa 7 hộ dân.
Không chỉ các xã, mà ngay cả các phường có hạ tầng tốt hơn cũng đang hứng chịu nguy cơ sạt lở cao. Tại tổ 4A, phường Đức Xuân, trong năm 2025, khu đồi phía sau nhà dân đã xảy ra sạt lở lớn, gây thiệt hại tài sản, buộc chính quyền phải bố trí chỗ ở tạm cho 4 hộ dân. Cận kề mùa mưa bão năm nay, khu vực này lại xuất hiện các vết nứt lớn, đe dọa an toàn của 25 hộ dân sống dưới chân đồi, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến tuyến Quốc lộ 3, hoạt động của Công ty May Bắc Kạn với khoảng 110 công nhân và 13 hộ dân sống bên trái tuyến.
Nhiều khu vực nguy cơ cao
Hiện tại, 37 xã, phường phía bắc tỉnh Thái Nguyên có nhiều khu vực nguy cơ sạt lở đất, đá trong mùa mưa bão, bao gồm các xã như Yên Thịnh, Nam Cường, Quảng Bạch, Ngân Sơn, Hiệp Lực, Thượng Quan, Phúc Lộc, Thượng Minh, Ba Bể, Chợ Rã, Nghiên Loan, Bằng Thành, Vĩnh Thông, Phủ Thông… Nhiều ngôi nhà của người dân tại tổ 4A, phường Đức Xuân nằm dưới chân núi, phía trên đã xuất hiện nhiều vết nứt.
Chính quyền chủ động ứng phó
Tại các xã, phường có nguy cơ sạt lở, chính quyền địa phương đã chủ động triển khai các biện pháp ứng phó, bảo đảm an toàn cho người dân trước mùa mưa bão. Ông Nguyễn Đức Thịnh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phong Quang, cho biết: "Xã đã đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến cáo người dân theo dõi sát diễn biến thời tiết để kịp thời ứng phó với sạt lở. Xã cũng lên phương án, chuẩn bị nhân lực sẵn sàng hỗ trợ khi có tình huống". Riêng khu vực tổ 4A, phường Đức Xuân, do cung trượt dài và khối lượng đất đá nguy cơ sạt lở rất lớn, không thể khắc phục ngay nên phường đã kiến nghị tỉnh bố trí kinh phí xử lý. Phường hiện theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, sẵn sàng phương án di dân khẩn cấp tạm thời nếu có sạt lở trong khi chờ kinh phí san gạt, hót dọn.
Giải pháp trước mắt và lâu dài
Để chủ động phòng chống sạt lở, từ đầu năm, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thái Nguyên đã thành lập nhiều đoàn kiểm tra tại các vị trí nguy cơ cao, nhất là các xã phía bắc. Từ kết quả kiểm tra, Sở khuyến nghị và chỉ đạo triển khai các biện pháp ứng phó, đồng thời lập các dự án xử lý dứt điểm. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là khó dự báo chính xác nguy cơ sạt lở, vì thiên tai này thường bất ngờ, nhiều khi xảy ra vào ban đêm. Ngoài ra, nguồn lực có hạn nên việc xử lý đồng bộ tất cả các vị trí không thể thực hiện ngay, mà phải ưu tiên các vị trí nguy cơ cao, khẩn cấp trước. Vì vậy, giải pháp trước mắt vẫn là bám sát tình hình thời tiết, sẵn sàng di dời khi cần.
Trước tình hình này, Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên yêu cầu các sở, ngành, địa phương chủ động rà soát các khu vực nguy cơ sạt lở, ngập lụt, lũ quét để kịp thời cảnh báo, di dời người và tài sản khỏi khu vực nguy hiểm. Duy trì chế độ trực ban nghiêm túc, theo dõi chặt chẽ thời tiết, thiên tai, kịp thời báo cáo và phối hợp triển khai các biện pháp phòng, chống, ứng phó và khắc phục hậu quả theo quy định.
