Hiện nay, tại thành phố Đồng Nai, 9 mỏ đá đã chính thức đóng cửa với tổng diện tích lên tới hơn 120 ha. Ủy ban nhân dân thành phố đã ban hành quyết định thu hồi đất và giao Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố quản lý. Sau khi đóng cửa, khu vực này hình thành 3 cụm mỏ với 5 hồ nước lớn.
Theo ghi nhận của phóng viên Báo Nhân Dân vào chiều ngày 4/5, nhiều hạng mục trong phương án đóng cửa mỏ như hàng rào, biển cảnh báo và cây xanh phục hồi môi trường đã bị hư hỏng, tháo dỡ hoặc mất cắp theo thời gian. Các tuyến đê bao được đắp bằng đất trước đây đã bị xói mòn, rửa trôi, hiện không còn, gây nguy cơ mất an toàn nghiêm trọng.
Nguy cơ tai nạn và ô nhiễm môi trường
Tại các mỏ đá hình thành những hồ nước sâu, trong khi hệ thống rào chắn và cảnh báo đã không còn. Một số khu vực nằm gần khu dân cư và tuyến giao thông, tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn. Tình trạng người dân tự ý vào khu vực mỏ để câu cá, tắm tại các hồ nước sâu diễn ra phổ biến, dẫn đến nguy cơ đuối nước. Thực tế đã xảy ra nhiều vụ đuối nước thương tâm tại các mỏ đá ngưng khai thác này.
Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm môi trường cục bộ cũng phát sinh. Tại một số khu vực, xuất hiện việc đổ rác thải sinh hoạt và rác thải công nghiệp trái phép, gây ảnh hưởng xấu đến môi trường xung quanh.
Nguyên nhân và giải pháp
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên được ngành chức năng xác định là do các mỏ đã ngừng hoạt động và hoàn thành đóng cửa từ năm 2011. Nhiều hạng mục hàng rào, biển cảnh báo bị xuống cấp, hư hỏng theo thời gian. Công tác quản lý, kiểm tra, bảo vệ khu vực các mỏ sau khi đóng cửa chưa được thực hiện thường xuyên, liên tục.
Để quản lý khu vực trên và nâng cao giá trị sử dụng đất công, Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai đang tiến hành rà soát, điều chỉnh quy hoạch theo định hướng phát triển các cụm mỏ theo mô hình đô thị cảnh quan - sinh thái - nghỉ dưỡng. Thành phố tính toán quy hoạch lấy hệ thống hồ nước sau khai thác kết hợp hướng sông Đồng Nai và mạng lưới các tuyến giao thông chính làm cấu trúc không gian chủ đạo.
Trên cơ sở đó, các khu dân cư và chức năng đô thị được tổ chức, phân bố dọc theo các trục giao thông lớn, bảo đảm kết nối thuận lợi, đồng bộ hạ tầng và phát huy hiệu quả sử dụng đất. Địa bàn giáp ranh giữa Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh, riêng phường Biên Hòa có 9 mỏ đá ngưng khai thác.
Hiện trạng xuống cấp
Hàng rào quanh các mỏ đá ngưng khai thác đã hư hỏng theo thời gian. Hàng rào kẽm gai chỉ còn lại những trụ bê-tông bị gãy đổ. Tình trạng đổ rác trộm diễn ra tại các mỏ đá, gây ô nhiễm môi trường. Hàng rào đã bị tháo dỡ hoặc mất cắp. Mỏ đá ngưng khai thác tạo thành hố nước sâu tại phường Biên Hòa.
Đồng Nai đang tính toán quy hoạch lấy hệ thống hồ nước sau khai thác kết hợp hướng sông Đồng Nai và mạng lưới các tuyến giao thông chính làm cấu trúc không gian chủ đạo. Cùng với đó, chú trọng đầu tư hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật và các tuyến giao thông kết nối liên vùng, đặc biệt với Thành phố Hồ Chí Minh, tạo động lực hình thành các khu đô thị có giá trị cảnh quan cao.
Kế hoạch tương lai
Trên cơ sở quy hoạch, thành phố sẽ triển khai thực hiện đấu thầu, đấu giá để kêu gọi nhà đầu tư có năng lực nghiên cứu, triển khai các dự án khu đô thị sinh thái, đô thị gắn với hồ nước trung tâm, khu thương mại - dịch vụ logistics, du lịch sinh thái và năng lượng tái tạo (điện mặt trời nổi), khai thác hiệu quả lợi thế về mặt nước, sông Đồng Nai và hệ thống các tuyến giao thông kết nối khu vực.
Trước mắt, Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Nai tiếp tục chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tăng cường công tác quản lý, bảo vệ khu vực các mỏ, bảo đảm vệ sinh môi trường; khẩn trương sửa chữa hệ thống rào chắn, biển cảnh báo, đồng thời bố trí lực lượng kiểm soát nhằm ngăn chặn tình trạng xâm nhập, đổ rác và lấn chiếm đất. Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ giám sát để quản lý chặt chẽ hiện trạng, bảo vệ quỹ đất và có thể xem xét khai thác tạm thời một số khu vực phù hợp nhưng không làm thay đổi hiện trạng sử dụng đất.
Một mỏ đá ngưng khai thác giáp ranh giữa Thành phố Hồ Chí Minh và thành phố Đồng Nai.
