Hà Nội đề xuất mô hình 'thành phố bọt biển' để giảm ngập úng đô thị từ 2026
Ngày 25 tháng 3, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật TP.Hà Nội (trực thuộc Sở Xây dựng TP.Hà Nội) đã tổ chức hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện Đề án xử lý úng ngập khu vực nội thành Hà Nội giai đoạn 2026 - 2030. Sự kiện này thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia và đơn vị tư vấn, nhằm tìm ra các giải pháp hiệu quả cho vấn đề ngập lụt đô thị đang ngày càng nghiêm trọng.
Phạm vi và giải pháp đề xuất
Phạm vi nghiên cứu của đề án bao gồm toàn bộ diện tích khu vực đô thị trong lưu vực trung tâm, gồm các khu vực Tô Lịch, tả Nhuệ, hữu Nhuệ, Long Biên, Gia Lâm và Đông Anh, với tổng diện tích khoảng gần 603 km². Đơn vị tư vấn đã đề xuất nhiều giải pháp đa dạng, không chỉ tập trung vào các công trình thoát nước truyền thống mà còn chú trọng đến việc phát triển đô thị bền vững.
Một trong những điểm nhấn quan trọng là đề xuất tăng lượng khối tích chứa nước 10% mỗi năm, thông qua việc xây dựng hồ điều hòa nhân tạo, bảo vệ và làm sạch các ao hồ hiện có, cũng như phát triển các công trình ngầm. Đối với các dự án xây dựng mới hoặc cải tạo đô thị, khuyến khích sử dụng vật liệu có khả năng thấm và giữ nước tạm thời cho các bề mặt như vỉa hè, dải phân cách đường, sân vườn và bãi đỗ xe.
Đồng thời, đề án nhấn mạnh việc đảm bảo không làm tăng lưu lượng đỉnh dòng chảy của hệ thống cống đô thị bằng cách áp dụng các giải pháp trữ nước mưa tạm thời trong khoảng thời gian từ 1 đến 3 giờ. Tăng tỷ lệ diện tích được phủ xanh, sử dụng mặt đường thấm nước và các nền có khả năng thẩm thấu trong khu vực đô thị cũng là những yếu tố then chốt.
Mô hình 'thành phố bọt biển' và các giai đoạn triển khai
Đơn vị tư vấn đã đề xuất áp dụng mô hình 'thành phố bọt biển' (Sponge City) để giúp Hà Nội nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu ngập úng đô thị và cải thiện môi trường sinh thái. Mô hình này được xây dựng dựa trên nguyên lý hấp thụ, lưu trữ và tái sử dụng nước mưa một cách tự nhiên.
Việc triển khai 'thành phố bọt biển' tại Hà Nội được đề xuất theo ba giai đoạn cụ thể:
- Giai đoạn 1 (từ nay đến năm 2030): Thí điểm tại các lưu vực ngập trọng điểm như lưu vực sông Tô Lịch, với mục tiêu kiểm soát tổng lượng dòng chảy năm đạt 80%. Các giải pháp phát triển tác động thấp (LID) sẽ được áp dụng trong công viên, trường học, khu dân cư, đường giao thông, cũng như các khu đô thị mới.
- Giai đoạn 2 (2030 - 2035): Tích hợp các giải pháp Sponge City vào quy hoạch đô thị và các tiêu chuẩn xây dựng, nhằm đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả lâu dài.
- Giai đoạn 3 (sau năm 2045): Áp dụng 'thành phố bọt biển' đồng bộ trên toàn bộ đô thị Hà Nội, tạo nên một hệ thống thoát nước bền vững và thân thiện với môi trường.
Đối với khu vực nội đô Hà Nội, các công trình LID được đề xuất bao gồm mái xanh, vườn mưa, mặt đường thấm, dải cây sinh học, không gian xanh trũng và bể trữ nước ngầm, phù hợp với đặc điểm đô thị mật độ cao của thành phố.
Ý kiến chuyên gia và thách thức thực tế
Tại hội thảo, GS-TS Nguyễn Việt Anh, Viện trưởng Viện Khoa học và Kinh tế môi trường, Trường đại học Xây dựng, đã đưa ra những lo ngại về tính khả thi của mô hình 'thành phố bọt biển'. Ông nhấn mạnh rằng tỷ lệ kiểm soát dòng chảy theo đề án được tính theo năm, trong khi bài toán úng ngập ở nội đô Hà Nội thường liên quan đến lượng mưa cực đoan.
'Nếu bỏ 'tiền tấn' để làm thành phố bọt biển mà không có giải pháp với mưa cực đoan thì hễ xảy ra mưa to thì nội đô Hà Nội vẫn cứ ngập', ông Việt Anh chia sẻ. Ông cũng cho rằng mô hình này có thể gặp khó khăn khi áp dụng ở khu vực không có sông, và đề xuất tập trung vào trục cảnh quan đại lộ sông Hồng để đạt hiệu quả cao hơn.
TS Trần Anh Tuấn, Phó chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam, đề nghị chia giải pháp chống ngập thành từng nhóm nội dung cụ thể, chẳng hạn như xây dựng hồ điều hòa ở khu vực có đủ đất đai, quy định tỷ lệ diện tích bê tông bề mặt trong các khu vực cải tạo đô thị, và yêu cầu đưa diện tích bề mặt thấm nước vào thiết kế các dự án xây mới. Ông cũng nhấn mạnh sự cần thiết của bản đồ quy hoạch cao độ để xác định hướng chảy của nước mưa, từ đó đưa ra các giải pháp chi tiết và hiệu quả hơn.
Thực trạng và các biện pháp khẩn cấp
Theo Quyết định số 725/QĐ-TTg về phê duyệt Quy hoạch thoát nước thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, tổng lưu vực phân vùng tiêu thoát nước nội thành Hà Nội khoảng 313 km². Tuy nhiên, đến nay mới chỉ có 77 km² thuộc lưu vực sông Tô Lịch được đầu tư 'tương đối hoàn chỉnh', tương đương khoảng 25% tổng diện tích.
Cạnh đó, tổng công suất bơm ở trạm bơm đầu mối mới được đầu tư khoảng 20%, và diện tích hồ điều hòa đã đầu tư chỉ đạt hơn 18% so với quy hoạch. Tình trạng này đã dẫn đến nhiều vấn đề nghiêm trọng, như trong tháng 9 và 10 năm 2025, Hà Nội đã xuất hiện 200 điểm úng ngập do ảnh hưởng của hai trận hoàn lưu bão số 10 và 11, với nhiều khu vực ngập sâu kéo dài cả tháng.
Để giải quyết các điểm nghẽn úng ngập, Hà Nội đã quyết định đầu tư khẩn cấp 10 công trình, bao gồm 5 dự án thoát nước và 5 dự án hồ điều hòa, với tổng vốn gần 5.600 tỉ đồng. Các dự án này dự kiến hoàn thành trước mùa mưa năm 2026, nhằm giảm thiểu tình trạng ngập úng đô thị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.
Nhìn chung, đề án xử lý úng ngập và mô hình 'thành phố bọt biển' đang được Hà Nội xem xét như một giải pháp toàn diện để đối phó với biến đổi khí hậu và nâng cao khả năng chống chịu của đô thị. Tuy nhiên, việc triển khai cần được cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên ý kiến chuyên gia và điều kiện thực tế để đảm bảo hiệu quả lâu dài.
