Hà Nội: 'Khó thở' đáng sợ hơn 'khó đi', người dân ủng hộ vùng phát thải thấp
Những ngày đầu năm, bầu trời Hà Nội thường xuyên bị bao phủ bởi lớp sương mù quang hóa dày đặc, chỉ số bụi mịn PM2.5 liên tục chạm ngưỡng nguy hại, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Người dân thủ đô ngao ngán mỗi khi nhìn ra ngoài cửa sổ, thậm chí phải đeo khẩu trang ngay cả khi đi tập thể dục để tránh hít phải không khí độc hại. Chính tình trạng ô nhiễm không khí ở mức báo động này đã thúc đẩy sự đồng thuận mạnh mẽ từ cư dân đối với kế hoạch thí điểm Vùng phát thải thấp (LEZ) của chính quyền thành phố, dự kiến triển khai từ tháng 7 tới.
Nỗi lo sức khỏe vượt trên tiện lợi cá nhân
Trong bối cảnh hiện nay, mối quan tâm về sức khỏe đã vượt lên trên sự tiện lợi của việc sử dụng phương tiện cá nhân. Như nhiều bạn trẻ Hà Nội vẫn đùa: "Người Hà Nội giờ sợ 'khó thở' hơn 'khó đi'". Chị Nguyễn Thu Trang, 38 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hoàn Kiếm, chia sẻ: "Gia đình tôi sống ở Hà Đông, mỗi ngày phải đối mặt với những cung đường kẹt cứng khói xe khi đưa con đi học và đi làm. Con tôi thường xuyên mắc các bệnh đường hô hấp, nên tôi rất lo lắng mỗi khi chỉ số ô nhiễm báo đỏ. Khi nghe tin khu vực lõi Hoàn Kiếm sẽ hạn chế xe phát thải cao, tôi hoàn toàn ủng hộ. Từ đợt giá xăng biến động, tôi đã chuyển sang sử dụng tàu điện Cát Linh - Hà Đông kết hợp xe buýt điện. Dù có chút bất tiện ban đầu, nhưng đổi lại là sự thư thái và không còn phải hít khói chì trực diện".
Kỳ vọng vào lộ trình thận trọng và hỗ trợ thiết thực
Dù đồng tình với chủ trương chung, người dân vẫn mong muốn chính quyền có những bước đi thận trọng để không gây xáo trộn đời sống, đặc biệt là đối với những người lao động thu nhập thấp. Ông Lê Văn Vinh, 62 tuổi, cán bộ hưu trí quận Ba Đình, bày tỏ: "Tôi hiểu thành phố không cấm ngay xe xăng mà áp dụng theo lộ trình và khung giờ, đó là điều hợp lý. Tuy nhiên, với những người đang sử dụng xe cũ như tôi, việc chuyển đổi sang phương tiện sạch cần sự chuẩn bị về tài chính. Tôi rất kỳ vọng vào chính sách hỗ trợ thu đổi xe máy cũ mà thành phố đang xây dựng. Nếu có mức trợ giá tốt và hệ thống trạm sạc phủ rộng, người dân sẽ tự nguyện thay đổi mà không cần biện pháp cưỡng ép".
Giao thông công cộng: Yếu tố then chốt cho thành công
Thực tế cho thấy, bài học từ các nước khác nhấn mạnh rằng sự thành công của LEZ phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực đáp ứng của hệ thống giao thông thay thế. Đây cũng là mối trăn trở lớn nhất của người dân thủ đô hiện nay. Anh Trần Minh Quân, 29 tuổi, thường xuyên di chuyển trong các ngõ phố trung tâm, cho rằng: "Chính sách hạn chế xe xăng dầu muốn được đón nhận thì giao thông công cộng không thể chỉ dừng lại ở các trục đường lớn. Chúng tôi rất thích đi xe buýt, metro nhưng mong có mạng lưới xe buýt điện mini len lỏi vào ngõ nhỏ, và hệ thống bãi đỗ xe trung chuyển ở rìa Vành đai 1. Người dân có thể gửi xe cá nhân ở đó rồi dễ dàng bắt xe buýt hoặc xe đạp công cộng vào trung tâm. Chỉ khi việc đi lại bằng phương tiện chung thuận tiện và rẻ hơn xe cá nhân, mọi người mới thực sự sẵn sàng từ bỏ xe xăng".
Quyết định 'đúng và trúng' trong bối cảnh môi trường báo động
PGS-TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, đánh giá: "Việc triển khai thí điểm vùng phát thải thấp tại Hà Nội từ tháng 7 tới là quyết định 'đúng và trúng' trong bối cảnh môi trường luôn ở tình trạng báo động. Đây không chỉ là hệ thống giải pháp kỹ thuật mà là bước chuyển về tư duy phát triển". Bà nhấn mạnh, phát triển đô thị hiện đại không thể tách rời yếu tố môi trường, và giao thông chính là 'điểm nghẽn' lớn nhất cần xử lý. Việc triển khai LEZ còn là phép thử năng lực quản trị đô thị của chính quyền. Nếu được thực hiện bài bản với lộ trình hợp lý và giải pháp hỗ trợ, LEZ sẽ trở thành cú hích quan trọng đưa Hà Nội tiến tới mục tiêu giao thông xanh.
Bên cạnh đó, theo bà Bùi Thị An, sự đồng thuận trong xã hội là yếu tố then chốt giúp chính sách thành công. Điều này đòi hỏi người dân phải hiểu rõ lợi ích và có đủ điều kiện để thay đổi phương tiện và thói quen di chuyển. Tuy nhiên, vấn đề giao thông và ô nhiễm không khí cần được nhìn nhận một cách đa tầng, tổng thể, bao gồm đánh giá mức độ phát thải thực tế của xe cá nhân và tỷ lệ người dân chuyển sang sử dụng phương tiện công cộng xanh. Do đó, chính quyền thành phố cần tính toán lộ trình kỹ lưỡng, đồng thời cấp bách hoàn thiện hạ tầng giao thông công cộng và giao thông xanh để đáp ứng nhu cầu chuyển đổi, hạn chế tối đa giai đoạn quá độ bất tiện cho người dân.
