Hà Nội đã công bố lộ trình triển khai vùng phát thải thấp, tiến tới cấm xe chạy xăng tại khu vực vành đai 1, chia làm 3 giai đoạn cụ thể. Đây là một bước đi chiến lược nhằm cải thiện chất lượng không khí và hướng tới đô thị xanh.
Lộ trình 3 giai đoạn
Giai đoạn 1 (từ ngày 1/7/2026 đến 31/12/2026) sẽ thí điểm tại vùng lõi thuộc phường Hoàn Kiếm, bao gồm 11 tuyến phố: Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân, Lý Thái Tổ. Từ ngày 1/7/2026, toàn bộ xe máy công nghệ sử dụng nhiên liệu hóa thạch bị cấm hoàn toàn. Xe mô tô, gắn máy cá nhân không kinh doanh bị cấm lưu thông từ 18h đến 24h thứ Sáu, và từ 6h đến 24h thứ Bảy, Chủ nhật.
Đối với ô tô chạy xăng: ô tô tải dưới 2 tấn đáp ứng quy chuẩn khí thải mức 4 chỉ được hoạt động ngoài giờ cao điểm (6h-9h và 16h-19h30). Ô tô tải từ 2 đến dưới 3,5 tấn đáp ứng quy chuẩn mức 4 chỉ được chạy từ 21h đến 6h hôm sau và phải có văn bản chấp thuận của Công an TP. Ô tô tải trên 3,5 tấn bị cấm hoàn toàn. Ô tô từ 16 chỗ trở lên (trừ xe buýt, xe đưa đón học sinh) tại khu vực phố cổ và quanh hồ Hoàn Kiếm phải đạt mức 4, bị cấm lưu thông trong giờ cao điểm. Xe buýt và xe đưa đón học sinh cũng phải đạt mức 4. Xe dưới 16 chỗ chạy xăng phải đạt mức 4.
Giai đoạn 2 (từ 1/1/2027 đến 31/12/2027) mở rộng thí điểm tại các phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam, diện tích 3,6 km2, chu vi 8,3 km, dân số khoảng 136.947 người, với 14 tuyến phố bao quanh như Nguyễn Du, Hàn Thuyên, Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Hàng Đậu, Cửa Đông, Lý Nam Đế, Tôn Thất Thiệp, Điện Biên Phủ, Hàng Bông, Cửa Nam, Lê Duẩn.
Giai đoạn 3 (từ 1/1/2028 đến 31/12/2029) mở rộng toàn bộ khu vực trong vành đai 1, diện tích 26,07 km2, chu vi 25 km, dân số khoảng 625.000 người, gồm 9 phường bao quanh bởi các tuyến Hoàng Cầu, Đê La Thành, Ô Chợ Dừa, Xã Đàn, Đại Cồ Việt, Trần Khát Chân, Nguyễn Khoái, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Yên Phụ, Nghi Tàm, Âu Cơ, An Dương Vương, Lạc Long Quân, Bưởi, Cầu Giấy.
Hà Nội cần chuẩn bị những gì?
Đề án cho biết hiện TP đã bố trí 20 bãi đỗ xe ô tô, xe máy. Dự kiến trong vành đai sẽ có 80 bến xe, bãi đỗ, phân bố tại các phường: Hoàn Kiếm (3 bãi), Cửa Nam (2 bãi), Ngọc Hà (8 bãi), Giảng Võ (7 bãi), Hai Bà Trưng (19 bãi), Văn Miếu - Quốc Tử Giám (3 bãi), Ô Chợ Dừa (7 bãi), Ba Đình (11 bãi), Tây Hồ (20 bãi).
Dự kiến sẽ có thêm 30-35 trạm/điểm cho thuê xe đạp, xe đạp điện với khoảng 250-300 xe. TP cũng lắp đặt tủ đổi pin, trạm sạc trong khu vực vành đai 1, cùng hệ thống camera AI giám sát giao thông, biển báo, hạ tầng quản lý dữ liệu. Mạng lưới xe buýt điện, năng lượng xanh trong vành đai 1,2,3 được điều chỉnh, thay xe điện, mở tuyến buýt nhỏ kết nối các điểm trung chuyển lớn.
Đề án nhấn mạnh phát triển đồng bộ hạ tầng trạm sạc điện và trạm tiếp nhiên liệu sạch là điều kiện tiên quyết. Mục tiêu: các bến xe, bãi đỗ xe buýt, taxi cần chuyển đổi để tối thiểu 30% chỗ đỗ sẵn sàng lắp trụ sạc. Bãi xe mới phải có tối thiểu 20% lắp trụ sạc ngay từ đầu và 30% chỗ đỗ còn lại sẵn sàng hạ tầng. Bãi đỗ tại chung cư, trung tâm thương mại, bệnh viện tối thiểu 10% chỗ đỗ sẵn sàng lắp trụ sạc.
TP ban hành chính sách hỗ trợ: ngân sách hỗ trợ 30% tiền lãi vay ngân hàng thương mại cho doanh nghiệp đầu tư hạ tầng (tối đa 5 năm), hoặc cho vay từ Quỹ Đầu tư phát triển và Quỹ Bảo vệ môi trường. Hỗ trợ 50% chi phí giải phóng mặt bằng và miễn 100% tiền thuê đất 5 năm đầu cho dự án được phê duyệt.
Đề án cũng tổ chức lại hệ thống hạ tầng giao thông đường bộ, ưu tiên không gian giao thông sạch, công cộng và phi cơ giới. Hệ thống camera ANPR được lắp đặt tại các điểm vào/ra của vùng phát thải thấp, kết nối dữ liệu với Công an TP, Sở Xây dựng và Sở NN-MT.
Tại tờ trình dự thảo nghị quyết, Sở NN-MT Hà Nội đề nghị HĐND TP ban hành nghị quyết về chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện. Các bộ, ngành Trung ương cần ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với trạm sạc xe điện tại nơi công cộng.
Cần bảo đảm triển khai hiệu quả, có sự đồng thuận
Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua cho phép HĐND TP Hà Nội ban hành quy định về vùng phát thải thấp, chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, biện pháp hạn chế phương tiện gây ô nhiễm.
Ông Trịnh Xuân An, đại biểu Quốc hội chuyên trách, bày tỏ đồng tình và đánh giá đây là bước chuyển chiến lược, nhưng thách thức lớn nhất là triển khai khả thi, hiệu quả và có sự đồng thuận xã hội. Ông phân tích điều kiện tiên quyết là hạ tầng: cần hệ thống bãi đỗ xe và trạm sạc điện được tổ chức theo mạng lưới, đồng bộ với quy hoạch điện, quỹ đất và giao thông. Nếu không đồng bộ, dễ dẫn đến lãng phí và mất niềm tin.
Việc tổ chức lại giao thông là linh hồn của chính sách. Cần tái cấu trúc cách người dân tiếp cận trung tâm, phân luồng hợp lý, thiết kế vành đai trung chuyển, hệ thống park-and-ride. Giao thông công cộng phải đóng vai trò trụ cột, nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng độ phủ, rút ngắn thời gian chờ, kết nối liên thông. Người dân chỉ thay đổi hành vi khi thấy phương án thay thế thuận tiện hơn.
Ông An cũng nhấn mạnh cần công khai, minh bạch kết quả thực hiện: chất lượng không khí, ùn tắc, chi phí đi lại. Sự minh bạch tạo niềm tin và áp lực tích cực để điều chỉnh chính sách kịp thời.
