Hồ chứa nước ngọt Cà Mau: Đầu tư 250 tỉ đồng vẫn 'treo' công năng sau 2 năm hoàn thành
Dự án hồ chứa nước ngọt tại tỉnh Cà Mau, do Sở Nông nghiệp - Môi trường Cà Mau làm chủ đầu tư, đã được khởi công vào tháng 1 năm 2022 và chính thức nghiệm thu, đưa vào khai thác từ ngày 30 tháng 5 năm 2024. Tuy nhiên, sau hai năm hoàn thành, công trình này vẫn chưa thể phát huy đầy đủ công năng như kỳ vọng, dẫn đến tình trạng lãng phí nguồn vốn đầu tư lớn.
Đầu tư tăng từ 184 lên 248 tỉ đồng, sử dụng vốn vay ODA
Trong quá trình triển khai, dự án đã trải qua bốn lần điều chỉnh mức đầu tư, từ con số ban đầu là 184 tỉ đồng lên đến 248 tỉ đồng. Nguồn vốn chính được sử dụng là vốn vay ODA từ Ngân hàng Thế giới (WB). Công trình do liên danh Công ty cổ phần xây dựng thương mại Thới Bình và Công ty cổ phần xây dựng thủy lợi Cà Mau đảm nhận thi công.
Đây là một phần của Tiểu dự án 8, với mục tiêu "Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng để phòng, chống xói lở bờ biển, cung cấp nước ngọt và phục vụ nuôi tôm - rừng vùng ven biển tỉnh Cà Mau". Mặc dù tổng mức đầu tư đã lên đến gần 250 tỉ đồng, nhưng công trình vẫn chưa đạt được hiệu quả sử dụng như mong đợi.
Nước đã tích đủ nhưng hệ thống phân phối chưa đồng bộ
Theo văn bản do ông Phạm Văn Mười, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp - Môi trường Cà Mau, ký ngày 13 tháng 4, hồ chứa nước ngọt được thiết kế để cấp nước sinh hoạt cho khoảng 113.000 người dân tại khu vực U Minh (cũ) và các vùng lân cận. Bên cạnh đó, công trình còn nhằm mục đích phục vụ sản xuất và công tác phòng cháy, chữa cháy rừng.
Hiện tại, hồ đã tích nước đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật. Tuy nhiên, để đưa nước đến tay người dân, dự án cần phải hoàn thiện thêm nhà máy xử lý nước và hệ thống đường ống dẫn. Việc chưa lựa chọn được nhà đầu tư cho các hạng mục này đã khiến chuỗi cung cấp bị gián đoạn, làm cho công trình chưa thể vận hành đúng với mục tiêu đã được phê duyệt.
Thực tế này khiến hồ chứa nước ngọt Cà Mau rơi vào tình trạng "nước đã có nhưng công năng vẫn treo", khi phần lõi công trình đã hoàn thành nhưng hệ thống phân phối lại chưa được triển khai một cách đồng bộ.
Nợ nhà thầu 17,783 tỉ đồng nhưng không phải nợ đọng xây dựng cơ bản
Theo kết luận thanh tra số 019/KL-TT ngày 2 tháng 12 năm 2025 của Thanh tra tỉnh Cà Mau, Tiểu dự án 8 đã phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản hơn 18,563 tỉ đồng, trong đó hạng mục hồ chứa nước ngọt chiếm 17,783 tỉ đồng. Số tiền này được xác định dựa trên các quy định của luật Đầu tư công năm 2014 và 2019.
Cụ thể, đến ngày 24 tháng 1 năm 2025, gói thầu xây dựng hồ chứa nước ngọt đã được nghiệm thu và thanh toán 17 đợt với tổng giá trị 237,203 tỉ đồng, đạt 91,6% giá trị hợp đồng. Số tiền đã giải ngân là 219,413 tỉ đồng, phần còn lại 17,783 tỉ đồng vẫn chưa được thanh toán cho nhà thầu.
Tuy nhiên, Sở Nông nghiệp - Môi trường Cà Mau cho biết, nợ đọng 18,563 tỉ đồng nằm trong tổng mức đầu tư đã được duyệt. Nguồn vốn vay ODA của Tiểu dự án 8 đã được bố trí đủ, nhưng không thể giải ngân do tài khoản dự án WB9 không còn tiền để rút. Vì vậy, đây không được xem là nợ đọng xây dựng cơ bản.
Liên quan đến vấn đề này, Bộ Tài chính đã ban hành công văn 16794/BTC-QLN vào ngày 28 tháng 10 năm 2025, hướng dẫn việc xử lý khối lượng đã thực hiện thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương. Đồng thời, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương chủ động bố trí nguồn vốn để hoàn thành dự án đúng tiến độ.
Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Cà Mau đã có tờ trình gửi Bộ Nông nghiệp - Môi trường để xin điều chỉnh chủ trương đầu tư, làm căn cứ cho việc điều chỉnh Tiểu dự án 8. Hiện tại, hồ sơ đang chờ ý kiến xem xét để tiếp tục thực hiện các thủ tục bố trí vốn thanh toán.
Vướng mắc về đất đai và thủ tục pháp lý chưa hoàn tất
Bên cạnh những vấn đề về vốn, dự án hồ chứa nước ngọt Cà Mau còn gặp phải các vướng mắc liên quan đến thủ tục đất đai. Mặc dù được xác định là phù hợp với quy hoạch sử dụng đất đến năm 2030, nhưng tại thời điểm triển khai, dự án chưa được đăng ký vào kế hoạch sử dụng đất hằng năm của địa phương.
Nguyên nhân được xác định là do áp lực tiến độ và nhận thức chưa đầy đủ về các quy định pháp luật liên quan đến đất đai, dẫn đến việc chậm trễ trong thực hiện các thủ tục cần thiết. Sai sót này thuộc trách nhiệm tham mưu của đơn vị quản lý dự án, nhưng được đánh giá là không ảnh hưởng đến tính pháp lý lâu dài của công trình.
Đáng chú ý, đến thời điểm hiện tại, công trình hồ chứa nước ngọt vẫn chưa hoàn tất thủ tục giao đất. Hồ sơ đã được chủ đầu tư nộp về cấp xã để xử lý theo thẩm quyền, nhưng vẫn đang trong quá trình giải quyết.
Triển vọng và thách thức phía trước
Sở Nông nghiệp - Môi trường Cà Mau cũng thông tin rằng, việc mời thầu lựa chọn nhà đầu tư xây dựng nhà máy nước sạch đã hoàn tất, với sự tham gia của ba nhà thầu và đã được đánh giá hồ sơ. Dự kiến, trong quý 2 năm 2026 sẽ lựa chọn được nhà đầu tư để triển khai các hạng mục còn lại.
Thực tế hiện nay cho thấy, hồ chứa nước ngọt đã hoàn thành phần "tích nước" nhưng chưa hoàn tất phần "cấp nước", khiến hiệu quả đầu tư chưa được phát huy và gây ra sự lãng phí đáng kể. Điều này đặt ra những thách thức lớn trong việc đảm bảo công trình sớm đi vào hoạt động, phục vụ nhu cầu thiết yếu của người dân và sản xuất tại địa phương.
