Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các bộ ngành, địa phương tập trung giải quyết các điểm nghẽn đặc thù về đất ở, nhà ở, đất sản xuất, điện, nước sinh hoạt và sinh kế cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi. Yêu cầu này được nêu trong Chỉ thị số 19/CT-TTg ngày 12/5/2026 về đẩy mạnh thực hiện Chiến lược công tác dân tộc giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045, và kết luận phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia ngày 9/7/2026.
Điểm nghẽn nước sạch: Bài toán khó ở vùng cao
Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, việc giải quyết các nhu cầu thiết yếu của người dân vẫn còn những điểm nghẽn đặc thù. Trong đó, nước sạch là một trong những vấn đề cấp bách nhất. Nhiều địa phương miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Tây Nam Bộ vẫn thiếu nước sinh hoạt trầm trọng, đặc biệt vào mùa khô.
Theo số liệu thống kê, cả nước vẫn còn khoảng 2,5 triệu hộ dân tộc thiểu số thiếu nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Các công trình cấp nước tập trung ở nhiều nơi xuống cấp, hiệu quả sử dụng thấp, trong khi nguồn nước ngầm bị ô nhiễm hoặc cạn kiệt.
Chỉ thị 19/CT-TTg và các yêu cầu cụ thể
Chỉ thị số 19/CT-TTg nêu rõ: "Các bộ ngành, địa phương cần rà soát, xác định cụ thể các điểm nghẽn, từ đó xây dựng kế hoạch, lộ trình giải quyết dứt điểm trong giai đoạn 2026-2030". Thủ tướng cũng nhấn mạnh việc lồng ghép các nguồn vốn từ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030.
Ban Chỉ đạo Trung ương đã kết luận tại phiên họp thứ nhất rằng, cần ưu tiên đầu tư cho các công trình nước sạch tập trung, phân tán phù hợp với điều kiện địa hình, đồng thời tăng cường tuyên truyền, vận động người dân thay đổi nhận thức, hành vi trong sử dụng nước.
Thực trạng và những vướng mắc trong triển khai
Từ thực tiễn triển khai qua nhiều thập niên, Báo VietNamNet thực hiện tuyến bài "Nhìn trúng điểm nghẽn đặc thù để thực hiện chính sách dân tộc". Tuyến bài nhận diện những vướng mắc trong quá trình thực thi, như: quy hoạch thiếu đồng bộ, nguồn vốn phân bổ dàn trải, thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, và năng lực quản lý vận hành công trình còn hạn chế.
Theo phản ánh của người dân tại một số tỉnh như Hà Giang, Sơn La, Đắk Lắk, nhiều công trình nước sạch sau khi xây dựng nhanh chóng xuống cấp do thiếu kinh phí bảo trì. Người dân phải quay lại sử dụng nước suối, nước mưa, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh.
Giải pháp và kiến nghị
Các chuyên gia cho rằng, cần có cơ chế đặc thù cho vùng DTTS, như: giao quyền quản lý công trình cho cộng đồng, hỗ trợ kỹ thuật và tập huấn vận hành, cũng như ứng dụng công nghệ trong giám sát chất lượng nước. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chương trình, dự án để tránh thất thoát, lãng phí.
Bài 2 của tuyến bài sẽ đề cập đến điểm nghẽn điện lưới vùng cao, nơi dòng điện yếu đang "kìm chân" sinh kế của người dân. Việc tháo gỡ các điểm nghẽn này không chỉ cải thiện đời sống mà còn tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội bền vững cho vùng đồng bào DTTS và miền núi.
