Số ca nhiễm Ebola tăng nhanh chóng mặt, vượt mốc 1.000 ca, cùng với đó số ca tử vong đã vượt quá 200 người. Các quốc gia ngoài khu vực như Mỹ, Canada và châu Âu đang khẩn trương tìm cách ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh xâm nhập. Dịch Ebola hiện được đánh giá là vượt quá khả năng kiểm soát, và các hệ thống y tế tại khu vực bị ảnh hưởng đang chịu sức ép lớn do số ca nhiễm leo thang.
Chủng virus hiếm gặp chưa có vaccine
Đáng lo ngại, chủng Ebola đang được phát hiện tại Congo và Uganda chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị đặc hiệu. Quy mô dịch bệnh có thể còn lớn hơn nhiều khi các chuyên gia nhận định virus đã lưu hành trong cộng đồng một thời gian trước khi được phát hiện. Đợt bùng phát hiện nay liên quan đến chủng virus Bundibugyo – một biến thể hiếm, chưa có vaccine phòng ngừa hoặc phác đồ điều trị đặc hiệu, làm gia tăng lo ngại trong cộng đồng quốc tế.
Các chuyên gia y tế cảnh báo công tác kiểm soát dịch lần này khó khăn hơn so với các đợt bùng phát trước đây. Giới khoa học quốc tế đang phải chạy đua với thời gian nhằm phát triển vaccine phòng chủng Bundibugyo bởi chưa có loại vaccine nào hiện được bào chế để phòng chủng virus này.
Hai hướng nghiên cứu vaccine
Các nhà nghiên cứu hiện đứng trước hai lựa chọn khó khăn. Thứ nhất là nỗ lực điều chỉnh các công nghệ vaccine hiện có để đối phó với chủng Bundibugyo. Đây được xem là giải pháp nhanh hơn vì có thể tận dụng nền tảng khoa học và công nghệ sản xuất sẵn có. Thứ hai là một số nhóm nghiên cứu khác đang tìm cách thay thế protein bề mặt của vaccine Ebola cũ bằng glycoprotein đặc trưng của Bundibugyo nhằm kích hoạt hệ miễn dịch chống lại virus mới.
Tuy nhiên, các chuyên gia thừa nhận, từ phòng thí nghiệm đến triển khai thực tế vẫn là một chặng đường dài. Trong khi đó, thời gian là yếu tố quan trọng nhất. Ngay cả trong kịch bản thuận lợi nhất, rất khó để có vaccine được cấp phép sử dụng rộng rãi trong vòng chưa đầy một năm. Điều này đồng nghĩa với các biện pháp truyền thống như cách ly ca bệnh, truy vết tiếp xúc và nâng cao nhận thức cộng đồng vẫn là tuyến phòng thủ chính trong giai đoạn hiện nay.
Cảnh báo khẩn cấp từ các tổ chức quốc tế
Trước diễn biến phức tạp của đợt bùng phát chủng hiếm gặp Bundibugyo của virus Ebola lần này, Liên minh châu Phi (AU), Cộng đồng Đông Phi (EAC) cùng nhiều chính phủ đã phát đi cảnh báo khẩn cấp. Trong bối cảnh WHO xác định đợt bùng phát này là Tình trạng khẩn cấp về y tế công cộng gây lo ngại quốc tế (PHEIC) và nguồn viện trợ quốc tế bị cắt giảm mạnh, hệ thống y tế châu Phi đang đối mặt với áp lực nặng nề. Nguồn lực công nghệ và tài chính hạn chế khiến cuộc chiến chống dịch gặp nhiều khó khăn.
Trong lúc các nước châu Phi kêu gọi dồn sức chống dịch và hối thúc việc tăng cường tự chủ về khả năng phòng dịch của châu lục, WHO và các đối tác quốc tế cũng đang nỗ lực kiểm soát đợt bùng phát dịch này. Cộng đồng quốc tế cam kết hỗ trợ khẩn cấp gần 500 triệu USD nhằm tăng cường năng lực ứng phó và ngăn chặn dịch Ebola lan rộng.
Bài học từ đại dịch
Cuộc chạy đua phòng, chống chủng Bundibugyo của Ebola không chỉ là một thách thức khoa học, mà còn là phép thử đối với khả năng chuẩn bị của thế giới trước các đại dịch tương lai. Sau Covid-19, nhiều người từng hy vọng nhân loại đã bước vào kỷ nguyên phản ứng nhanh với virus mới. Tuy nhiên, những gì đang diễn ra tại Cộng hòa Dân chủ Congo cho thấy, khi một mầm bệnh ít được chú ý xuất hiện, khoảng trống về vaccine và nghiên cứu vẫn có thể khiến thế giới rơi vào thế bị động.
Dịch Ebola lần này cũng cho thấy một thực tế quen thuộc của y học toàn cầu: những căn bệnh chủ yếu xuất hiện ở các quốc gia nghèo thường không nhận được đầy đủ đầu tư nghiên cứu cho đến khi khủng hoảng xảy ra. Chủng Bundibugyo từng được xem là tương đối hiếm và không phải ưu tiên hàng đầu của các hãng dược. Có thể thấy, thế giới gần như phải bắt tay lại từ đầu trong cuộc chiến chống dịch Ebola.
